Cách chặn hiệu quả nhất là để mọi lượt mua trên máy trẻ dùng đều phải có người lớn xác nhận: bật yêu cầu mật khẩu hoặc sinh trắc học cho mỗi lần mua, và nếu trẻ có tài khoản riêng thì bật chế độ phụ huynh duyệt từng yêu cầu mua. Gỡ thẻ ngân hàng khỏi tài khoản trên máy của trẻ là lớp chặn thứ hai, chắc chắn hơn mọi cài đặt.
Nhưng cài đặt chỉ là một nửa. Trò chơi và ứng dụng cho trẻ thường được thiết kế để việc tiêu tiền trông như không phải tiêu tiền: kim cương, xu, vé, rương báu. Phần sau của bài giúp bạn nói chuyện với con về chuyện này theo cách trẻ hiểu được, và cách xử lý khi con đã lỡ mua. Bài không chấm điểm hay so sánh trẻ; mục tiêu là để con chơi an toàn.
Vì sao trẻ dễ bấm mua mà không biết là đang tiêu tiền
Người lớn nhìn một nút mua và thấy ngay số tiền. Trẻ nhỏ nhìn cùng nút đó và thấy một món đồ đẹp trong trò chơi, có khi kèm hiệu ứng lấp lánh và đồng hồ đếm ngược "chỉ còn hôm nay". Ứng dụng thường bán bằng đơn vị ảo: mua kim cương bằng tiền thật, rồi đổi kim cương lấy vật phẩm. Hai bước quy đổi làm trẻ, và cả người lớn, khó hình dung mình đã tiêu bao nhiêu.
Thêm vào đó, nhiều máy mặc định chỉ hỏi mật khẩu cho lần mua đầu tiên, rồi nhớ trong một khoảng thời gian. Bố mẹ nhập mật khẩu để tải một trò chơi miễn phí cho con, vài phút sau con bấm mua vật phẩm mà máy không hỏi lại. Đó là kịch bản rất hay gặp khi các gia đình kể chuyện "con lấy máy chơi một buổi chiều mà tháng sau sao kê có cả chục khoản lạ".
Trẻ lớn hơn thì biết là tiêu tiền, nhưng chưa có cảm giác về số tiền khi nó không hiện ra bằng tiền mặt. Các khoản nhỏ, mỗi khoản vài chục nghìn trong ví dụ giả định, dễ cộng dồn thành con số lớn. Hiểu những cơ chế này để bạn không trách con quá nặng, và để biết chặn ở đâu cho đúng.
Cài đặt chặn trên máy: làm một lần, yên tâm lâu
Các bước dưới đây đúng cho cả máy của bố mẹ đưa con dùng chung lẫn máy riêng của con. Tên mục cụ thể khác nhau giữa hai nền tảng lớn và giữa các phiên bản, bạn tìm theo từ khoá trong phần cài đặt của máy hoặc trang trợ giúp chính thức.
- Trong cài đặt cửa hàng ứng dụng, bật yêu cầu xác thực (mật khẩu, vân tay hoặc khuôn mặt) cho mọi lần mua, không chỉ lần đầu.
- Đảm bảo vân tay hay khuôn mặt của trẻ không được đăng ký trên máy dùng để xác nhận mua; nếu đã đăng ký cho tiện mở khoá, cân nhắc gỡ.
- Nếu trẻ dùng máy riêng, tạo tài khoản trẻ em và thêm vào nhóm gia đình, bật chế độ phụ huynh duyệt trước khi mua.
- Trong phần giới hạn nội dung hoặc thời gian sử dụng của máy, tìm mục mua trong ứng dụng và đặt là không cho phép nếu trẻ còn nhỏ.
- Gỡ thẻ ngân hàng khỏi tài khoản cửa hàng trên máy của trẻ; nếu cần mua, người lớn mua trên máy mình rồi chia sẻ qua nhóm gia đình.
- Bật thông báo biến động số dư cho thẻ gắn với tài khoản cửa hàng, để mọi khoản mua lạ hiện lên ngay.
Sau khi cài, thử ngay: đưa máy cho con bấm vào một vật phẩm trả phí, xem máy có đòi mật khẩu hay gửi yêu cầu duyệt không. Thử mới biết cài đặt có tác dụng thật.
Mỗi lớp chặn chặn được gì
Không lớp nào hoàn hảo một mình. Bảng dưới giúp bạn chọn tổ hợp hợp với tuổi và hoàn cảnh của con.
| Lớp chặn | Chặn được | Hạn chế |
|---|---|---|
| Xác thực mỗi lần mua | Trẻ bấm mua khi máy đã mở khoá | Không tác dụng nếu trẻ biết mật khẩu hoặc vân tay của trẻ đã được đăng ký |
| Phụ huynh duyệt từng yêu cầu | Mọi lượt mua từ tài khoản trẻ em | Chỉ áp dụng khi trẻ có tài khoản riêng trong nhóm gia đình |
| Tắt mua trong ứng dụng ở cài đặt giới hạn | Toàn bộ mua trong ứng dụng trên máy | Người lớn dùng chung máy cũng không mua được, phải bật lại khi cần |
| Gỡ thẻ khỏi tài khoản | Mọi khoản trừ vào thẻ | Thẻ quà tặng hay số dư tài khoản vẫn có thể dùng để mua |
| Thông báo biến động số dư | Không chặn, nhưng phát hiện ngay | Chỉ báo sau khi đã trừ tiền |
Với trẻ dưới mười tuổi dùng máy chung của bố mẹ, tổ hợp hay dùng là xác thực mỗi lần mua kèm tắt mua trong ứng dụng. Với trẻ lớn hơn có máy riêng, tài khoản trẻ em cộng phụ huynh duyệt cho phép con tự đề nghị, bố mẹ quyết, và mở ra cơ hội nói chuyện về tiền.
Máy cũ của bố mẹ để lại cho con: dọn trước khi trao
Nhiều nhà đổi điện thoại mới rồi đưa máy cũ cho con dùng. Máy cũ lúc này vẫn đăng nhập tài khoản của bố mẹ, còn thẻ ngân hàng, còn mật khẩu đã lưu, còn vân tay của người lớn. Trao máy như vậy là trao cả quyền mua. Trước khi đưa cho con, làm các việc sau.
- Sao lưu dữ liệu cần giữ của bố mẹ sang máy mới và kiểm lại đã đủ.
- Đăng xuất tài khoản cửa hàng ứng dụng, tài khoản thư điện tử, mạng xã hội, ngân hàng, ví của người lớn khỏi máy cũ.
- Tốt nhất là khôi phục cài đặt gốc để xoá sạch, rồi cài lại từ đầu với tài khoản trẻ em.
- Nếu không khôi phục, ít nhất xoá dấu vân tay, khuôn mặt của người lớn đã đăng ký và đổi mã mở khoá màn hình.
- Gỡ các ứng dụng ngân hàng, ví, mua sắm; kiểm trình duyệt không còn lưu mật khẩu hay thông tin thẻ.
- Sau khi cài lại, thêm tài khoản của con vào nhóm gia đình và bật phụ huynh duyệt như ở phần trên.
Ví dụ giả định: anh Bình ở Thái Nguyên đưa máy cũ cho con gái học lớp năm mà quên đăng xuất tài khoản cửa hàng của mình. Máy vẫn nhớ vân tay của anh, nhưng con bé dùng mật khẩu màn hình anh đã chỉ, và cài đặt chỉ hỏi mật khẩu cho lần mua đầu. Sau buổi khôi phục cài đặt gốc và tạo tài khoản trẻ em, mỗi lần con muốn mua gì máy anh đều nhận được yêu cầu duyệt.
Nói với con về tiền ảo theo cách trẻ hiểu
Với trẻ nhỏ, cách dễ hiểu nhất là quy đổi ra thứ trẻ biết. Ví dụ giả định: "Gói kim cương này bằng tiền mua mười hộp sữa", hay "bằng tiền bố đổ xăng cả tuần". Không cần con số chính xác, cần trẻ cảm được rằng nút bấm trên màn hình nối với tiền thật trong nhà. Một số gia đình dùng tiền giấy đồ chơi: mỗi lần con muốn mua gì trong trò chơi, con đổi bằng tiền đồ chơi của mình, hết thì thôi.
Với trẻ lớn hơn, nói thẳng về cách trò chơi được thiết kế: đồng hồ đếm ngược, phần thưởng ngẫu nhiên, bạn bè trong trò chơi đều đã mua. Trẻ hiểu được mình đang bị thuyết phục thì tự đặt câu hỏi tốt hơn. Câu hỏi đơn giản để dạy con là: "Món này có còn đáng không nếu ngày mai không còn khuyến mãi?"
Thay vì cấm hẳn, nhiều nhà thoả thuận một khoản nhỏ cố định mỗi tháng con được đề nghị chi trong ứng dụng, có bố mẹ duyệt. Con học cách chọn, bố mẹ biết con đang thích gì. Quan trọng là không dùng việc được mua vật phẩm làm phần thưởng cho điểm số hay thứ hạng ở trường; mua vật phẩm là chuyện tiêu tiền, không phải chuyện học giỏi hay kém.
Khi con đã lỡ mua: xử lý từng bước, không trách nặng
Phát hiện sao kê có khoản lạ, phản ứng đầu tiên thường là bực. Giữ bình tĩnh giúp xử lý nhanh hơn và giúp con dám nói thật lần sau.
- Hỏi con nhẹ nhàng chuyện gì đã xảy ra, con bấm vào đâu; ghi lại tên trò chơi hoặc ứng dụng.
- Mở lịch sử mua của tài khoản cửa hàng, xác định đúng các khoản do trẻ mua, ngày giờ và số tiền.
- Gửi yêu cầu hoàn tiền cho từng khoản qua kênh của cửa hàng ứng dụng, chọn lý do mua không được phép, nói thật là trẻ bấm.
- Trong lúc chờ, bật ngay các lớp chặn ở trên để không phát sinh thêm.
- Khi gửi ảnh chụp, che số thẻ và thông tin cá nhân; không gửi ảnh có mặt con.
- Dù được hoàn hay không, dùng chuyện này làm bài học chung trong nhà, không phải để phạt con.
Hoàn tiền cho khoản trẻ mua không được phép thường được xem xét, nhưng không bảo đảm, nhất là khi xảy ra nhiều lần trên cùng tài khoản. Cách viết yêu cầu hoàn tiền chi tiết có ở bài riêng trong danh mục này.
Chọn ứng dụng cho trẻ ít cám dỗ chi tiêu ngay từ đầu
Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Khi chọn trò chơi hay ứng dụng học cho con, đọc phần mô tả trên cửa hàng xem có ghi "mua trong ứng dụng" không, và kéo xuống xem danh sách giá vật phẩm nếu cửa hàng hiển thị. Ứng dụng có hàng chục mức giá vật phẩm, từ rất nhỏ tới rất lớn, là dấu hiệu nó sống nhờ mua thêm.
Ưu tiên ứng dụng mua một lần là dùng trọn, hoặc ứng dụng của các tổ chức giáo dục không bán vật phẩm. Với trò chơi miễn phí, thử chơi trước mười lăm phút xem tần suất mời mua có dày không, có quảng cáo dụ bấm không. Nếu bạn còn thấy khó chịu, trẻ chắc chắn bị cuốn nhiều hơn.
Và nhớ rằng không có danh sách ứng dụng an toàn tuyệt đối. Ứng dụng đang tốt có thể đổi cách kiếm tiền sau một lần cập nhật. Thỉnh thoảng ngồi chơi cùng con vài phút là cách kiểm hiệu quả nhất, vừa thấy ứng dụng đang cư xử ra sao, vừa là thời gian ở bên con. Phần quản lý thời gian dùng máy của trẻ có ở danh mục Sức khoẻ, gia đình và người lớn tuổi của trang.
Câu hỏi thường gặp
Con biết mật khẩu điện thoại của bố mẹ thì làm sao?
Đổi mật khẩu tài khoản cửa hàng ứng dụng, tách riêng với mật khẩu mở khoá màn hình nếu có thể. Tốt nhất cho trẻ dùng tài khoản riêng có phụ huynh duyệt, để việc mua không phụ thuộc vào mật khẩu của bố mẹ.
Thẻ quà tặng nạp vào tài khoản của con có bị tiêu hết không?
Có thể. Số dư từ thẻ quà tặng thường dùng được cho mọi khoản mua trên tài khoản đó. Nếu tặng con thẻ quà tặng, vẫn bật phụ huynh duyệt và nói rõ với con số dư đó dùng vào việc gì.
Trò chơi trên máy tính bảng ở trường có bị mua nhầm như trên điện thoại không?
Nếu máy dùng tài khoản có gắn phương thức thanh toán thì có thể. Máy của trường thường do nhà trường quản lý. Với máy của gia đình mang tới lớp, áp dụng đủ các lớp chặn như máy ở nhà.
Có nên cho con xem quảng cáo đổi lấy vật phẩm miễn phí không?
Đó là cách trò chơi thu tiền qua thời gian và sự chú ý của trẻ. Không gây trừ tiền nhưng quảng cáo có thể dẫn sang ứng dụng khác hoặc nội dung không phù hợp. Với trẻ nhỏ, tốt hơn là chọn trò chơi không cần cơ chế này.
Phụ huynh duyệt mua có làm phiền khi con hay đề nghị không?
Lúc đầu có thể nhiều yêu cầu. Sau khi thoả thuận khoản cố định mỗi tháng, số yêu cầu thường giảm vì con biết giới hạn. Mỗi yêu cầu cũng là dịp nói chuyện ngắn với con về lựa chọn.
Bố mẹ dùng chung một tài khoản cửa hàng với con thì có rủi ro gì?
Mọi lịch sử, ứng dụng đã mua và phương thức thanh toán đều chung. Con có thể thấy và dùng được thứ của bố mẹ. Tách tài khoản riêng cho trẻ trong nhóm gia đình là cách gọn nhất để vừa chia sẻ được ứng dụng, vừa kiểm soát mua.