Hộ kinh doanh chọn phần mềm hoá đơn điện tử nên bắt đầu từ câu hỏi tiệm thuộc diện phải dùng loại hoá đơn nào, rồi mới so phần mềm theo cách kết nối với máy bán hàng, chi phí theo số hoá đơn và cách lưu trữ. Phần nghĩa vụ — ai phải dùng, từ khi nào, loại nào — do quy định thuế hiện hành và cơ quan thuế quản lý trực tiếp trả lời, không phải bên bán phần mềm.
Những năm gần đây, chính sách thuế với hộ kinh doanh thay đổi nhiều: chủ trương chuyển từ nộp thuế khoán sang tự kê khai, mở rộng nhóm phải dùng hoá đơn điện tử, trong đó có hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền. Vì quy định còn đang được điều chỉnh, bài này không nêu ngưỡng doanh thu hay mốc thời gian cụ thể. Bài đi vào phần chủ tiệm tự quyết được: hiểu các loại hoá đơn ở mức nguyên tắc, chọn phần mềm, nối với quầy bán, và giữ hồ sơ cho gọn.
Bước đầu tiên: hỏi đúng nơi về nghĩa vụ của tiệm
Rất nhiều chủ tiệm nghe tin "hộ kinh doanh phải dùng hoá đơn điện tử" qua nhóm chat rồi vội ký phần mềm, sau đó mới biết tiệm mình thuộc trường hợp khác hoặc cần loại hoá đơn khác. Trước khi so bất kỳ phần mềm nào, bạn hỏi cơ quan thuế đang quản lý hộ kinh doanh của mình mấy câu: tiệm thuộc diện nộp thuế theo cách nào, có bắt buộc dùng hoá đơn điện tử không, loại hoá đơn nào, từ thời điểm nào, và thủ tục đăng ký sử dụng ra sao.
Câu trả lời nên được ghi lại kèm tên bộ phận, ngày hỏi, và nếu được thì văn bản hướng dẫn kèm theo. Quy định có thể thay đổi, nên mỗi khi có thông tin mới bạn hỏi lại thay vì dựa vào ghi chép cũ. Người làm dịch vụ kế toán cho hộ kinh doanh cũng là nguồn tốt, nhưng họ cũng nên dẫn được văn bản cụ thể khi trả lời.
Bên bán phần mềm hoá đơn điện tử thường nắm quy định khá kỹ và sẵn lòng tư vấn, nhưng họ có lợi ích khi bạn mua. Thông tin từ họ nên dùng để hiểu thủ tục, còn việc tiệm có nghĩa vụ hay không thì lấy theo cơ quan thuế. Khi đã rõ nghĩa vụ, bạn mới chuyển sang chọn phần mềm với đề bài cụ thể.
Các loại hoá đơn điện tử ở mức nguyên tắc
Bảng dưới chỉ giúp bạn hiểu thuật ngữ khi nói chuyện với cơ quan thuế và bên cung cấp. Điều kiện áp dụng chi tiết bạn kiểm theo văn bản hiện hành.
| Loại | Hiểu đơn giản | Thường hợp với | Điều cần kiểm |
|---|---|---|---|
| Hoá đơn có mã của cơ quan thuế | Hoá đơn được cơ quan thuế cấp mã trước khi gửi cho người mua | Hầu hết giao dịch bán hàng thông thường | Thủ tục đăng ký, cách ký số |
| Hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền | Hoá đơn lập từ hệ thống tính tiền có kết nối chuyển dữ liệu cho cơ quan thuế | Tiệm bán lẻ, ăn uống bán trực tiếp cho người tiêu dùng nhiều lần mỗi ngày | Đối tượng áp dụng, yêu cầu kết nối, phần mềm bán hàng có hỗ trợ không |
| Hoá đơn không có mã | Hoá đơn gửi người mua rồi chuyển dữ liệu cho cơ quan thuế | Một số trường hợp đủ điều kiện theo quy định | Tiệm có thuộc diện được dùng không |
Với tiệm bán lẻ đông khách, hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền thường đỡ việc nhất vì hoá đơn sinh ra ngay khi tính tiền. Nhưng điều đó chỉ đúng khi phần mềm bán hàng của bạn kết nối được với nhà cung cấp hoá đơn đã được chấp nhận. Đó là lý do bài toán hoá đơn và bài toán phần mềm bán hàng nên được giải cùng lúc.
Chọn phần mềm hoá đơn điện tử: những điểm đáng so
Kết nối với phần mềm bán hàng đang dùng. Đây là điểm quan trọng nhất với tiệm nhỏ. Nếu phần mềm bán hàng và phần mềm hoá đơn không nói chuyện được với nhau, nhân viên phải gõ lại từng hoá đơn, vừa chậm vừa sai. Hỏi cả hai bên: kết nối có sẵn hay phải làm thêm, ai hỗ trợ khi kết nối lỗi.
Cách tính phí. Có nơi bán theo gói số lượng hoá đơn, có nơi thu theo thuê bao năm, có nơi cộng thêm phí khởi tạo và chữ ký số. Ước số hoá đơn tiệm xuất mỗi tháng rồi tính trọn năm cho từng phương án, kể cả tháng cao điểm.
Chữ ký số và người giữ. Hoá đơn cần được ký số. Hỏi rõ loại chữ ký số, thời hạn, ai giữ, và khi chủ tiệm đi vắng thì ai được ký. Không đưa thiết bị ký hoặc mật khẩu ký cho nhân viên dùng tuỳ tiện.
Sửa sai và huỷ. Hoá đơn lập sai là chuyện thường. Kiểm phần mềm xử lý điều chỉnh hoặc thay thế hoá đơn theo quy trình đúng quy định ra sao và có dễ làm trên điện thoại không.
Lưu trữ và tra cứu. Hoá đơn phải lưu trữ trong thời gian theo quy định về kế toán, thuế. Hỏi phần mềm lưu bao lâu, khi ngừng dùng có tải toàn bộ về được không, và tải về ở định dạng nào.
Hỗ trợ. Lỗi hoá đơn thường xảy ra lúc đông khách hoặc cuối tháng. Thử gọi hỗ trợ ngoài giờ hành chính trong thời gian dùng thử.
Nối hoá đơn điện tử với quầy bán: trình tự triển khai
Khi đã chọn được cặp phần mềm bán hàng và hoá đơn kết nối được với nhau, triển khai theo các bước sau để tránh rối trong những ngày đầu.
- Hoàn tất thủ tục đăng ký sử dụng hoá đơn điện tử với cơ quan thuế theo hướng dẫn hiện hành; lưu lại thông báo chấp nhận.
- Chuẩn hoá danh mục hàng trong phần mềm bán hàng: tên hàng rõ ràng, đơn vị tính đúng, giá đúng; hoá đơn sẽ lấy từ danh mục này.
- Thiết lập kết nối giữa phần mềm bán hàng và phần mềm hoá đơn, lập thử vài hoá đơn theo hướng dẫn của bên cung cấp.
- Thống nhất với nhân viên khi nào lập hoá đơn, khách cần thông tin xuất hoá đơn riêng thì nhập ở đâu.
- Chạy thật ở khung giờ vắng khách trước, kiểm hoá đơn đã gửi và dữ liệu đã chuyển đi.
- Cuối mỗi ngày trong tuần đầu, đối chiếu số hoá đơn trên phần mềm với doanh thu quầy.
Trong thời gian chuyển, giữ liên lạc với bên hỗ trợ của cả hai phần mềm. Khi có lỗi, chụp lại màn hình báo lỗi kèm thời điểm; báo lỗi càng rõ thì được xử lý càng nhanh.
Tính thử chi phí trọn năm trước khi ký
Bảng giá hoá đơn điện tử thường gồm nhiều dòng nhỏ, nhìn riêng từng dòng thì không đáng kể nhưng cộng lại cả năm có thể khác xa con số quảng cáo. Cách chắc nhất là tự lập một bảng tính trọn năm cho từng phương án. Dòng đầu là số hoá đơn ước mỗi tháng, lấy từ số lượt tính tiền thật của tiệm trong vài tháng gần nhất, cộng thêm phần tháng cao điểm như Tết hay mùa cưới. Các dòng tiếp theo là phí khởi tạo, phí theo gói hoá đơn, phí chữ ký số, phí kết nối với phần mềm bán hàng nếu có, và phí gia hạn năm sau.
Ví dụ giả định: một quán cơm ở Nghệ An mỗi ngày khoảng một trăm lượt tính tiền. Nếu phải lập hoá đơn cho từng lượt, số hoá đơn mỗi tháng lên tới vài nghìn. Gói nhỏ rẻ trên giấy sẽ hết sau vài ngày và quán phải mua thêm liên tục. Với tiệm có số lượt bán lớn như vậy, cách tính phí theo thuê bao hoặc gói không giới hạn số hoá đơn, nếu có, thường dễ dự trù hơn.
Ghi lại bảng tính này cùng ngày lập. Năm sau khi gia hạn, bạn mở ra so lại với số hoá đơn thật đã dùng để chọn gói sát hơn, thay vì gia hạn theo quán tính.
Thông tin người mua và dữ liệu cá nhân trên hoá đơn
Với khách lẻ mua hàng thông thường, hoá đơn thường không cần ghi đầy đủ thông tin người mua. Khi khách là công ty hoặc cá nhân cần hoá đơn đứng tên mình, nhân viên sẽ phải nhập tên, mã số thuế, địa chỉ, có khi cả email để gửi hoá đơn. Những thông tin này nên nhập trực tiếp vào phần mềm, không chép ra giấy nháp hay chụp ảnh gửi qua nhóm chat của tiệm.
Nếu khách quay lại thường xuyên, phần mềm có thể lưu thông tin để lần sau chọn nhanh, nhưng chỉ lưu những gì cần cho hoá đơn. Danh sách khách xuất hoá đơn kèm mã số thuế và email là dữ liệu cần bảo vệ: giới hạn người xem, tài khoản riêng cho từng nhân viên, không xuất ra tệp gửi lung tung.
Khi khách nhờ gửi hoá đơn qua tin nhắn hay email, kiểm kỹ địa chỉ nhận. Gửi nhầm hoá đơn của khách này sang khách khác là lộ thông tin mua hàng của họ. Một thói quen nhỏ là đọc lại địa chỉ nhận cho khách nghe trước khi bấm gửi.
Những hiểu lầm thường gặp về hoá đơn điện tử ở tiệm nhỏ
Một vài niềm tin phổ biến khiến chủ tiệm chọn sai hoặc làm sai ngay từ đầu.
- Cứ mua phần mềm hoá đơn là xong nghĩa vụ — thực tế còn thủ tục đăng ký, chữ ký số, lập hoá đơn đúng thời điểm và lưu trữ.
- Phần mềm bán hàng nào cũng in được hoá đơn điện tử — tờ phiếu in ra ở quầy chưa chắc là hoá đơn điện tử hợp lệ, phải kiểm kết nối.
- Hoá đơn sai thì xoá đi lập lại — hoá đơn đã gửi phải xử lý theo quy trình điều chỉnh hoặc thay thế.
- Chỉ cần lưu trên phần mềm là đủ — nên tải bản sao lưu định kỳ, nhất là trước khi đổi nhà cung cấp.
- Gói rẻ nhất là tiết kiệm nhất — gói ít hoá đơn mà tiệm bán đông thì mua thêm nhiều lần, tổng có khi cao hơn.
- Nhân viên nào cũng nên biết cách huỷ hoá đơn — quyền này nên giới hạn ở chủ hoặc người được giao.
Đọc lại danh sách này mỗi khi có thay đổi quy định hoặc đổi phần mềm. Những hiểu lầm cũ rất dễ quay lại khi tiệm có nhân viên mới.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm có doanh thu nhỏ có phải dùng hoá đơn điện tử không?
Điều này phụ thuộc vào cách tiệm nộp thuế và quy định hiện hành, vốn đang được điều chỉnh. Cách chắc chắn nhất là hỏi trực tiếp cơ quan thuế quản lý hộ kinh doanh của bạn và giữ lại văn bản hướng dẫn.
Phần mềm bán hàng và phần mềm hoá đơn có nên cùng một nhà cung cấp?
Cùng một nơi thì kết nối thường gọn hơn và có một đầu mối hỗ trợ. Khác nơi thì linh hoạt hơn khi muốn đổi một trong hai. Điều quan trọng là kết nối đã chạy thật ở các tiệm khác, không chỉ có trên giấy.
Khách lẻ có cần đưa thông tin cá nhân để lấy hoá đơn không?
Thông thường khách lẻ không cần cung cấp đầy đủ thông tin nếu không yêu cầu hoá đơn đứng tên mình. Nhân viên không nên hỏi thêm số giấy tờ hay địa chỉ khi không cần cho hoá đơn.
Mất mạng thì có lập hoá đơn điện tử được không?
Tuỳ phần mềm và loại hoá đơn. Một số hệ thống cho lập trước rồi chuyển dữ liệu khi có mạng lại, trong thời hạn quy định. Hỏi bên cung cấp cách xử lý cụ thể và thử trong thời gian dùng thử.
Đổi nhà cung cấp hoá đơn điện tử có phức tạp không?
Cần làm lại một số thủ tục và thiết lập kết nối mới, đồng thời tải toàn bộ hoá đơn cũ về để lưu trữ. Nên chọn thời điểm đầu kỳ, hỏi cơ quan thuế về thủ tục thay đổi và giữ phần mềm cũ cho tới khi tải xong dữ liệu.
Có thể tự lập hoá đơn trên điện thoại khi chủ tiệm đi vắng không?
Nhiều phần mềm có ứng dụng điện thoại, nhưng việc ký số và quyền lập hoá đơn cần được giao rõ ràng. Nếu nhân viên lập thay, cho họ quyền vừa đủ và kiểm lại danh sách hoá đơn mỗi ngày.