Ứng dụng quản lý kho giúp tiệm nhỏ biết còn bao nhiêu hàng mà không phải đếm lại mỗi tối, với điều kiện mọi lần nhập, bán, hỏng, cho đều được ghi vào cùng một chỗ. Nếu chỉ ghi lúc bán còn lúc nhập hàng thì quên, con số tồn trên ứng dụng sẽ sai sau vài tuần và bạn quay về đếm tay như cũ.
Phần lớn thất bại khi quản kho bằng ứng dụng không nằm ở phần mềm mà nằm ở cách đặt mã hàng, đơn vị tính và thói quen ghi chép. Bài này đi từ những chỗ đó: kho tiệm nhỏ khác kho doanh nghiệp ra sao, ba cách quản kho từ sổ tới ứng dụng, các lỗi đơn vị tính hay gặp, luồng ghi nhập xuất, kiểm kê định kỳ, và tiêu chí chọn ứng dụng. Tên tính năng cụ thể mỗi ứng dụng đặt khác nhau và đổi theo phiên bản, bạn đối chiếu với bản đang dùng.
Kho của tiệm nhỏ khác kho doanh nghiệp ở chỗ nào
Kho doanh nghiệp có thủ kho, có phiếu nhập phiếu xuất, có giờ giấc. Kho của tiệm nhỏ thường là một gian phía sau, gầm cầu thang, hoặc chính kệ bày bán. Người lấy hàng là bất kỳ ai đang đứng quầy, hàng có khi được mượn qua lại với tiệm quen, có khi chủ lấy dùng trong nhà. Mỗi lần như vậy mà không ghi là một lần con số tồn trên ứng dụng lệch khỏi thực tế.
Đặc điểm thứ hai là hàng rất đa dạng về cách bán: tiệm tạp hoá nhập nguyên thùng nhưng bán lẻ từng gói, tiệm vật liệu nhập theo cuộn nhưng bán theo mét, quán ăn nhập thịt theo ký nhưng bán theo phần. Ứng dụng quản lý kho phải hiểu được những quy đổi này, nếu không bạn sẽ thấy tồn kho âm hoặc dư vô lý.
Đặc điểm thứ ba là thời gian. Chủ tiệm không có cả buổi để nhập liệu. Ứng dụng nào bắt gõ tay từng dòng nhập hàng sẽ sớm bị bỏ. Những thứ giúp tiết kiệm thời gian thật là quét mã vạch bằng camera điện thoại, chụp phiếu giao hàng để nhập sau, hoặc nhập lại một đơn nhập cũ rồi chỉ sửa số lượng. Khi chọn ứng dụng, bạn thử chính những thao tác lặp hằng tuần này chứ không chỉ xem báo cáo đẹp.
Ba cách quản kho: sổ tay, bảng tính và ứng dụng
Không có cách nào đúng cho mọi tiệm. Bảng dưới so ba cách theo những tiêu chí chủ tiệm hay quan tâm.
| Tiêu chí | Sổ tay | Bảng tính | Ứng dụng quản lý kho |
|---|---|---|---|
| Chi phí ban đầu | Gần như không | Thấp, dùng công cụ sẵn có | Có phí thuê bao hoặc giới hạn ở bản miễn phí |
| Tốc độ ghi khi bán | Nhanh nhưng dễ bỏ sót | Chậm nếu gõ trên điện thoại | Nhanh nếu gắn với màn hình tính tiền |
| Biết tồn kho tức thì | Không, phải cộng trừ | Có nếu công thức đúng | Có, tự trừ khi bán |
| Quy đổi thùng sang gói | Tự nhớ | Phải tự làm công thức | Thường có sẵn, cần cài đúng |
| Cảnh báo sắp hết, hết hạn | Không | Làm được nhưng khó | Thường có |
| Nhiều người cùng dùng | Một cuốn sổ, một người | Dễ ghi đè lên nhau | Có phân quyền |
Nếu tiệm dưới năm mươi mã hàng và chỉ một người bán, bảng tính có khi là đủ. Khi số mã vượt vài trăm, có nhiều người đứng quầy, hoặc có hàng có hạn dùng, ứng dụng quản lý kho gắn liền với bán hàng sẽ đỡ việc rõ rệt. Nhiều phần mềm bán hàng đã có sẵn phần kho; trước khi mua thêm ứng dụng kho riêng, xem phần mềm đang dùng có làm được chưa.
Mã hàng và đơn vị tính: chỗ quyết định kho đúng hay sai
Mỗi thứ bán được là một mã riêng. Cùng một loại nước ngọt nhưng lon và chai là hai mã. Cùng một mẫu áo nhưng cỡ M và cỡ L là hai biến thể. Gộp lại cho nhanh là về sau không biết cỡ nào đang thiếu.
Khai đơn vị nhập và đơn vị bán. Nhập theo thùng hai mươi bốn lon, bán theo lon thì phải khai rõ hệ số quy đổi. Thiếu bước này, nhập một thùng ứng dụng chỉ cộng một, bán một lon thì trừ một, kho sẽ âm ngay ngày đầu.
Hàng cân ký cần số lẻ. Thịt, rau, gạo, vải bán theo mét hay ký có số lẻ. Kiểm ứng dụng có nhận số thập phân không, và làm tròn thế nào. Làm tròn sai một chút mỗi lần, cộng dồn cả tháng thành hao hụt lớn.
Hàng có hạn dùng cần ghi theo lô. Sữa, bánh, thuốc thú y, mỹ phẩm nên ghi ngày hết hạn theo từng lần nhập. Ứng dụng có quản lý theo lô sẽ nhắc bán lô cũ trước và báo lô sắp hết hạn.
Đặt tên dễ tìm. Đặt tên theo cách nhân viên gọi: loại hàng, nhãn hiệu, quy cách. Tên quá dài hoặc mỗi người gõ một kiểu sẽ sinh ra hai mã cho cùng một thứ. Quy ước chung một lần và ghi ra giấy dán cạnh quầy.
Luồng ghi nhập, bán, hỏng để con số tồn luôn đúng
Con số tồn chỉ đúng khi mọi lần hàng ra vào đều đi qua ứng dụng. Luồng sau áp được cho hầu hết tiệm nhỏ.
- Khi nhà cung cấp giao hàng, ghi phiếu nhập ngay tại chỗ: mã hàng, số lượng, giá nhập, hạn dùng nếu có. Bận quá thì chụp phiếu giao hàng, cuối ngày nhập nhưng không để qua hôm sau.
- Mọi lần bán đều qua màn hình tính tiền để ứng dụng tự trừ kho; không bán "miệng" rồi tính sau.
- Hàng hỏng, vỡ, hết hạn bỏ đi ghi thành phiếu xuất hỏng có lý do, không xoá thẳng số lượng.
- Hàng chủ lấy dùng, hàng tặng khách, hàng cho tiệm quen mượn đều ghi thành phiếu xuất riêng.
- Hàng khách trả lại ghi phiếu trả, kiểm còn bán được không rồi mới nhập lại kho.
- Cuối tuần xem báo cáo nhập xuất tồn, đánh dấu những mã có số âm hoặc lệch lạ để kiểm tay.
Trong luồng này, bước dễ bỏ nhất là thứ năm và thứ ba: hàng hỏng và hàng lấy dùng. Chính hai bước đó giải thích phần lớn chênh lệch khi kiểm kê. Nếu nhân viên ngại ghi, cho họ một nút tắt hoặc một mẫu phiếu có sẵn lý do để chỉ việc chọn.
Kiểm kê định kỳ: bao lâu một lần và đếm thế nào
Dù ứng dụng tốt đến đâu, con số trên máy vẫn cần được đối chiếu với hàng thật. Tiệm nhỏ thường không cần kiểm kê toàn bộ mỗi tháng. Cách nhẹ hơn là kiểm xoay vòng: mỗi tuần đếm một nhóm hàng, chẳng hạn tuần này đồ uống, tuần sau bánh kẹo, tuần sau nữa hoá mỹ phẩm. Sau một tháng bạn đã đếm đủ một lượt mà không phải đóng cửa cả buổi.
Những mã hàng giá trị cao, bán nhanh hoặc hay mất nên đếm thường hơn, có thể mỗi tuần. Nhiều ứng dụng có chức năng phiếu kiểm kê: bạn nhập số đếm được, ứng dụng tự tính chênh lệch và tạo phiếu điều chỉnh. Một bẫy cần nhớ là phân biệt ô để trống với ô ghi số không. Để trống thường nghĩa là chưa đếm; ghi số không nghĩa là hết hàng. Nhầm hai thứ này có thể xoá sạch tồn kho của cả nhóm hàng trên ứng dụng.
Khi thấy chênh lệch, đừng chỉ sửa số cho khớp. Ghi lại lý do nếu biết — quên ghi hàng hỏng, nhập nhầm đơn vị, mất hàng — và xem lý do nào lặp lại nhiều nhất. Đó là chỗ cần sửa thói quen, không phải sửa phần mềm. Ví dụ giả định: một tiệm tạp hoá ở Vĩnh Long kiểm xoay vòng ba tháng thì thấy phần lớn chênh lệch nằm ở nước đóng thùng, nguyên nhân là nhân viên nhập theo thùng nhưng chọn nhầm đơn vị lon.
Giá nhập thay đổi: để ứng dụng tính đúng giá vốn và lời lỗ
Kho không chỉ là số lượng mà còn là tiền nằm trên kệ. Giá nhập của cùng một mặt hàng thường đổi theo từng đợt: tháng này nhà cung cấp tăng giá, tháng sau có chiết khấu khi lấy nhiều. Nếu ứng dụng chỉ lưu một giá nhập cố định, báo cáo lời lỗ sẽ sai dần mà bạn không nhận ra. Vì vậy khi ghi phiếu nhập, luôn điền giá nhập thật của đợt đó, kể cả chiết khấu và phí vận chuyển nếu nhà cung cấp tính riêng.
Phần lớn ứng dụng tính giá vốn theo một trong hai cách: bình quân gia quyền, tức là trộn giá các đợt nhập theo số lượng, hoặc nhập trước xuất trước, tức là hàng nhập trước được tính bán trước. Bạn không cần chọn cách nào hay hơn, chỉ cần biết ứng dụng đang dùng cách nào để đọc báo cáo cho đúng, và giữ nguyên cách đó suốt năm. Đổi qua đổi lại giữa chừng làm số liệu các tháng không so được với nhau.
Ví dụ giả định: một tiệm phụ tùng xe máy nhập lô bố thắng đầu tiên giá thấp, lô sau giá cao hơn. Nếu nhân viên chỉ sửa giá bán mà không ghi giá nhập lô mới, báo cáo vẫn cho thấy mặt hàng lời đều, trong khi thực tế biên lời đã mỏng đi. Một lần mỗi tháng, bạn mở báo cáo giá vốn của mười mã bán nhiều nhất và so với hoá đơn nhập gần nhất để bắt sớm những chỗ lệch như vậy.
Cảnh báo sắp hết hàng, sắp hết hạn và tiêu chí chọn ứng dụng
Phần lợi lớn nhất của ứng dụng so với sổ tay là cảnh báo. Khi đi chọn, bạn kiểm ứng dụng có những điều sau và cài được dễ dàng hay không.
- Đặt mức tồn tối thiểu cho từng mã; xuống dưới mức là có thông báo hoặc danh sách cần nhập.
- Danh sách hàng sắp hết hạn trong số ngày bạn chọn, xếp theo ngày gần nhất.
- Báo cáo hàng bán chậm: mã nào lâu không bán để bạn xả hàng hoặc ngừng nhập.
- Quét mã vạch bằng camera điện thoại khi nhập hàng và khi kiểm kê.
- Nhập danh mục và phiếu nhập từ tệp bảng tính, xuất được báo cáo nhập xuất tồn ra bảng tính.
- Phân quyền: nhân viên bán hàng không tự sửa được số tồn, chỉ chủ hoặc người được giao mới điều chỉnh.
- Chạy được khi mất mạng hoặc ít nhất không mất phiếu đã ghi.
Khi đưa danh sách nhà cung cấp vào ứng dụng, chỉ ghi thông tin để đặt hàng, không cần số giấy tờ cá nhân của người giao hàng. Nếu ứng dụng kho là một phần của phần mềm bán hàng, hãy chấm luôn theo bộ tiêu chí chung về chi phí ẩn và xuất dữ liệu trước khi quyết.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm có vài chục mã hàng thì có cần ứng dụng quản lý kho không?
Thường chưa cần ứng dụng riêng. Một bảng tính ghi nhập và bán theo tuần là đủ. Khi số mã tăng, có nhân viên cùng bán, hoặc hàng có hạn dùng ngắn, lúc đó ứng dụng mới giúp bạn tiết kiệm thời gian đáng kể.
Vì sao tồn kho trên ứng dụng bị âm?
Nguyên nhân hay gặp nhất là bán trước khi ghi phiếu nhập, hoặc khai sai hệ số quy đổi giữa thùng và lẻ. Kiểm lại phiếu nhập gần nhất của mã đó và đơn vị tính, sửa từ gốc thay vì chỉ cộng thêm cho hết âm.
Có cần dán mã vạch riêng cho hàng không có mã sẵn không?
Không bắt buộc. Với hàng tự làm hoặc hàng chợ, bạn có thể tìm theo tên hoặc tạo phím tắt trên màn hình bán. Nếu số lượng nhiều và nhân viên hay chọn nhầm, in tem mã nội bộ sẽ giúp bán nhanh và kho chính xác hơn.
Kiểm kê thấy thiếu hàng thì xử lý trên ứng dụng thế nào?
Dùng phiếu kiểm kê hoặc phiếu điều chỉnh có ghi lý do, không sửa thẳng con số. Như vậy báo cáo còn để lại dấu vết, sau vài lần bạn sẽ thấy mã nào hay thiếu và tìm nguyên nhân.
Một tiệm có hai điểm bán thì quản kho chung hay riêng?
Nên tách kho theo từng điểm để biết điểm nào thiếu hàng, rồi dùng phiếu chuyển kho khi điều hàng qua lại. Kiểm ứng dụng có hỗ trợ nhiều kho và phí có tăng theo số điểm bán không trước khi chọn.