Với cha mẹ sống một mình, ba thứ đáng cài trước tiên đều miễn phí và có sẵn trên điện thoại: tính năng gọi khẩn cấp nhanh, danh sách liên hệ khẩn cấp, và thông tin y tế xem được từ màn hình khoá. Đồng hồ phát hiện té ngã và nút báo động đeo người là lớp thêm vào, có ích nhưng có giới hạn — chúng chỉ giúp khi được đeo, được sạc và đã được thử.
Bài này đi theo thứ tự: tính năng có sẵn cần bật, thiết bị đeo có gì và chọn thế nào, cách thử mà không làm phiền đội cấp cứu, và phần quan trọng không kém là giảm nguy cơ té ngã ngay trong nhà. Công nghệ chỉ rút ngắn thời gian người thân biết chuyện; nó không thay việc thăm hỏi và người sống gần có thể chạy sang.
Ba tính năng có sẵn phải bật ngay
Hầu hết điện thoại hiện nay có các tính năng dưới, tên mục khác nhau theo hãng và phiên bản. Ngồi cạnh cha mẹ bật từng cái, giải thích cái đó làm gì.
- Gọi khẩn cấp nhanh: bấm nút nguồn nhiều lần liên tiếp hoặc giữ tổ hợp phím để máy gọi số khẩn cấp và gửi tin nhắn kèm vị trí cho liên hệ khẩn cấp. Cách kích hoạt khác nhau theo máy; kiểm xem máy đặt gọi số nào khi ở Việt Nam, và có đếm ngược trước khi gọi để kịp huỷ khi bấm nhầm không.
- Liên hệ khẩn cấp: thêm hai ba người con hoặc hàng xóm thân, người có thể có mặt nhanh nhất, không chỉ người con ở xa nhất.
- Thông tin y tế trên màn hình khoá: nhóm máu nếu biết, bệnh đang điều trị, thuốc đang dùng, dị ứng thuốc. Người cấp cứu có thể xem mà không cần mở khoá. Chỉ ghi những gì giúp cấp cứu, không ghi số căn cước hay số thẻ bảo hiểm.
- Chia sẻ vị trí khi gọi khẩn cấp: bật để tin nhắn khẩn cấp có kèm vị trí, nhưng nhớ rằng trong nhà nhiều tầng hay vùng sóng yếu, vị trí có thể lệch.
- Gọi nhanh bằng giọng nói: nếu máy hỗ trợ trợ lý giọng nói tiếng Việt hoặc tiếng Anh mà cha mẹ dùng được, tập một câu lệnh gọi cho con. Lúc ngã, với tay tới điện thoại trên bàn có khi không được, nhưng gọi to thì được nếu máy ở gần.
Sau khi bật, đứng cạnh cha mẹ thử lại cách kích hoạt nhưng huỷ trước khi máy gọi thật, nếu máy có đếm ngược. Đừng thử bằng cách gọi thật tới số cấp cứu; đường dây đó dành cho người đang cần.
Đồng hồ phát hiện té ngã hoạt động thế nào
Một số đồng hồ thông minh có tính năng phát hiện té ngã. Cảm biến gia tốc và con quay hồi chuyển trong đồng hồ ghi nhận một chuỗi chuyển động đặc trưng: rơi nhanh, va mạnh, rồi nằm yên. Khi khớp, đồng hồ rung và hỏi người đeo có ổn không; nếu không có phản hồi sau một khoảng thời gian, đồng hồ tự gọi khẩn cấp và báo cho liên hệ khẩn cấp. Tính năng cụ thể, độ tuổi bật mặc định và việc đồng hồ có tự gọi được không phụ thuộc vào dòng máy, có SIM hay không, và phiên bản phần mềm.
Cơ chế này có hai loại sai. Báo nhầm khi người đeo vỗ tay mạnh, đập tay vào bàn, ngã xuống giường; phần lớn trường hợp đồng hồ hỏi lại và người đeo bấm huỷ là xong. Bỏ sót khi té từ từ — trượt dần xuống từ ghế, khuỵu chân trong nhà tắm rồi ngồi bệt — vì không có cú va mạnh. Kiểu té từ từ lại hay gặp ở người lớn tuổi.
Vì vậy, đồng hồ phát hiện té ngã nên được coi là một lớp bảo vệ, kèm một quy ước khác: nếu cha mẹ không trả lời tin nhắn buổi sáng vào giờ quen thuộc, có người gọi điện, nếu vẫn không được thì nhờ hàng xóm sang xem. Quy ước con người này bắt được cả những trường hợp thiết bị bỏ sót.
So các lựa chọn cảnh báo cho người ở một mình
Mỗi lựa chọn có điều kiện để phát huy. Bảng dưới so ở mức chung; tính năng chi tiết kiểm theo sản phẩm cụ thể.
| Lựa chọn | Phát hiện tự động | Điều kiện để dùng được | Điểm yếu chính |
|---|---|---|---|
| Gọi khẩn cấp trên điện thoại | Không, người dùng phải bấm | Điện thoại ở trong tầm với | Ngã xa điện thoại thì vô dụng |
| Đồng hồ thông minh có phát hiện té ngã | Có, với cú ngã mạnh | Đeo cả ngày, sạc đều, có kết nối | Bỏ sót ngã từ từ, nhiều người không chịu đeo |
| Nút báo động đeo cổ hoặc cổ tay | Thường không, một số loại có | Đeo thường xuyên, pin còn, nằm trong vùng phủ sóng | Hay bị tháo ra khi tắm, chỗ dễ ngã nhất |
| Loa, màn hình thông minh gọi bằng giọng nói | Không | Đặt ở phòng hay ở, hỗ trợ ngôn ngữ cha mẹ nói | Người ngã không nói được, hoặc ở phòng khác |
| Hẹn giờ báo bình an hằng ngày với con cháu | Không, nhưng phát hiện khi im lặng | Có người theo dõi giờ hẹn | Chậm vài giờ |
Nhà tắm là nơi hay xảy ra té ngã và cũng là nơi người ta tháo đồng hồ, để điện thoại bên ngoài. Nếu chọn thiết bị đeo, ưu tiên loại chống nước ở mức cho phép đeo khi tắm theo công bố của nhà sản xuất, và dặn cha mẹ cứ đeo khi tắm.
Tiêu chí chọn thiết bị đeo cho cha mẹ
Cha mẹ có chịu đeo không. Tiêu chí quyết định. Thiết bị tốt nằm trong ngăn kéo thì bằng không. Để cha mẹ đeo thử vài ngày, chọn kiểu dáng cha mẹ thấy không giống "đồ của người bệnh".
Pin bao lâu và sạc có dễ không. Đồng hồ phải sạc mỗi ngày thường bị bỏ quên trên đế sạc. Thiết bị pin lâu, sạc bằng đế nam châm đơn giản, có báo pin yếu cho cả con cháu sẽ hợp hơn.
Gọi được khi không có điện thoại bên cạnh không. Đồng hồ không có SIM thường phải ở gần điện thoại hoặc có wifi mới gọi được. Nếu cha mẹ hay để điện thoại trên bàn rồi ra vườn, cần loại có kết nối di động riêng. Kiểm hỗ trợ của nhà mạng tại Việt Nam.
Gọi tới đâu. Thiết bị gọi số cấp cứu, gọi người thân, hay gọi tới một trung tâm trực của nhà cung cấp dịch vụ? Mô hình có trung tâm trực thường kèm phí thuê bao; hỏi rõ trung tâm đó trực bằng tiếng Việt và xử lý thế nào khi nhận cuộc gọi.
Dữ liệu và vị trí đi đâu. Thiết bị theo dõi vị trí và sức khoẻ liên tục, nên đọc mục dữ liệu của ứng dụng đi kèm, xem ai thấy vị trí của cha mẹ. Chỉ thêm đúng những người con cần thấy.
Cha mẹ hiểu và đồng ý. Giải thích thiết bị làm gì, ai nhận được thông báo, và cách tắt. Người lớn tuổi còn minh mẫn có quyền từ chối; khi đó, thoả thuận một cách khác như hẹn giờ báo bình an.
Thử toàn bộ chuỗi báo động mà không làm phiền cấp cứu
Một hệ thống chưa từng được thử thì chưa biết có chạy không. Làm một buổi diễn tập khi về thăm.
- Kiểm danh sách liên hệ khẩn cấp trên điện thoại và trong ứng dụng thiết bị đeo, đúng số, đúng người.
- Báo trước cho những người trong danh sách là sắp thử, để không ai hoảng.
- Với tính năng có đếm ngược, kích hoạt rồi huỷ trước khi hết giờ; xác nhận cha mẹ biết cách huỷ.
- Với thiết bị có chế độ thử của nhà sản xuất, dùng chế độ đó. Nếu thiết bị chỉ gửi tin cho người thân mà không gọi cấp cứu, thử trọn vẹn và kiểm tin nhắn đến có kèm vị trí không.
- Thử ở những chỗ cha mẹ hay ở: phòng ngủ, nhà tắm, sân sau, xem sóng và wifi có tới không.
- Ghi lại những gì không chạy, sửa, rồi thử lại phần đó.
- Lặp lại buổi thử vài tháng một lần, và sau mỗi lần đổi điện thoại hoặc cập nhật lớn.
Bấm nhầm gọi số cấp cứu thật thì đừng tắt máy im lặng; nói rõ là bấm nhầm, mọi người đều an toàn, để đường dây được giải phóng và không ai phải gọi lại kiểm tra.
Phòng té ngã trong nhà: phần công nghệ không làm thay được
Cảnh báo té ngã chỉ giúp sau khi ngã. Nhiều việc đơn giản trong nhà giảm được khả năng ngã ngay từ đầu, và đáng làm trước khi mua thiết bị. Đèn ngủ cảm biến chuyển động trên đường từ giường đến nhà vệ sinh giúp cha mẹ không mò trong tối lúc nửa đêm. Thảm chống trượt trong nhà tắm, tay vịn cạnh bồn cầu và chỗ tắm, bỏ bớt thảm chùi chân dễ trượt, dọn dây điện chạy ngang lối đi.
Bậc thềm, cầu thang nên có tay vịn hai bên và mép bậc dễ nhìn. Đồ dùng hằng ngày để ở tầm tay, không phải trèo ghế. Dép trong nhà có đế chống trượt, ôm chân. Những thay đổi này rẻ, không cần mạng, không cần sạc.
Về sức khoẻ, một số nguyên nhân té ngã thường được nhắc: thuốc gây chóng mặt hoặc buồn ngủ, thị lực kém, yếu cơ chân, hạ huyết áp khi đứng dậy nhanh. Khi đi khám định kỳ, kể với bác sĩ nếu cha mẹ đã từng ngã hoặc suýt ngã; bác sĩ có thể xem lại thuốc và hướng dẫn bài tập thăng bằng phù hợp. Đó là việc của bác sĩ, không phải của ứng dụng.
Thông tin của cha mẹ trong các thiết bị này
Hệ thống cảnh báo cho người ở một mình gom nhiều thông tin nhạy cảm: bệnh, thuốc, vị trí, giờ sinh hoạt, ai sống một mình ở địa chỉ nào. Nếu lọt ra ngoài, đó đúng là loại thông tin kẻ lừa đảo hay trộm cần. Ghi ở thông tin y tế màn hình khoá chỉ những gì cần cho cấp cứu, không ghi địa chỉ nhà đầy đủ hay giờ con cháu về thăm.
Khi trao đổi về tình trạng của cha mẹ trong nhóm chat gia đình đông người, tránh đăng ảnh chụp màn hình có vị trí nhà, đơn thuốc rõ họ tên. Với dịch vụ có trung tâm trực, hỏi họ lưu thông tin của cha mẹ ở đâu, ai xem được, khi thôi dùng thì xoá thế nào.
Cuối cùng, nói chuyện thẳng với cha mẹ về những gì đang được theo dõi. Người lớn tuổi thường đồng ý khi hiểu mục đích và thấy mình vẫn được tôn trọng. Một thiết bị được cha mẹ chấp nhận và đeo hằng ngày bảo vệ tốt hơn mọi thiết bị hiện đại bị tháo ra để trên đầu tủ.
Câu hỏi thường gặp
Điện thoại gọi khẩn cấp ở Việt Nam sẽ gọi số nào?
Tuỳ máy và cài đặt khu vực. Ở Việt Nam, số cấp cứu y tế là 115. Hãy kiểm trong phần cài đặt gọi khẩn cấp xem máy gọi số nào, và lưu số 115 cùng số người thân gần nhất vào danh bạ yêu thích của cha mẹ.
Đồng hồ phát hiện té ngã có phát hiện được mọi cú ngã không?
Không. Thiết bị nhận biết tốt nhất những cú ngã mạnh, đột ngột, và dễ bỏ sót khi người dùng trượt từ từ hoặc khuỵu xuống. Vì vậy vẫn cần quy ước báo bình an hằng ngày và hàng xóm có thể sang xem.
Cha mẹ không chịu đeo đồng hồ thì làm sao?
Tôn trọng quyết định của cha mẹ và thử cách khác: bật gọi khẩn cấp nhanh trên điện thoại, đặt điện thoại hoặc loa thông minh ở phòng hay ở, hẹn giờ nhắn tin bình an mỗi sáng, nhờ hàng xóm để ý. Có thể thử lại thiết bị đeo với kiểu dáng khác sau một thời gian.
Thông tin y tế trên màn hình khoá có làm lộ dữ liệu không?
Ai cầm máy cũng xem được phần này mà không cần mở khoá, nên chỉ ghi những gì giúp cấp cứu: bệnh chính, thuốc đang dùng, dị ứng, người liên hệ. Không ghi số căn cước, địa chỉ đầy đủ hay thông tin tài khoản.
Có nên dùng camera trong nhà để trông cha mẹ từ xa không?
Chỉ khi cha mẹ hiểu và đồng ý, và tránh đặt ở phòng ngủ, nhà tắm. Camera ghi lại đời sống riêng tư rất chi tiết, nên chọn loại cho tắt được, đặt mật khẩu mạnh, không chia sẻ quyền xem cho quá nhiều người. Nhiều gia đình thấy hẹn giờ gọi điện là đủ.
Bấm nhầm nút khẩn cấp thì phải làm gì?
Nếu máy đang đếm ngược, bấm huỷ. Nếu cuộc gọi đã kết nối, đừng cúp máy im lặng; nói rõ là bấm nhầm và mọi người an toàn. Sau đó nhắn cho những người thân đã nhận tin khẩn cấp để họ khỏi lo.