Ứng dụng đặt ngón tay lên camera để đo nhịp tim cho ra con số tạm dùng được khi bạn ngồi yên, nhưng ứng dụng tự xưng đo huyết áp chỉ bằng điện thoại mà không có vòng bít thì không nên tin. Muốn theo dõi huyết áp ở nhà, cách đáng tin là dùng máy đo có vòng bít quấn bắp tay, và nếu tiện thì chọn loại kết nối với ứng dụng để tự ghi sổ.
Bài này phân loại các kiểu ứng dụng và thiết bị đang có, chỉ ra chỉ số nào dùng được ở mức nào, cách đo tại nhà cho đúng để số liệu có ích khi tái khám, và những dấu hiệu phải đi khám ngay chứ không ngồi đo lại. Ứng dụng không chẩn đoán bệnh tim mạch và không dùng để tự chỉnh thuốc huyết áp.
Camera điện thoại đo nhịp tim bằng cách nào
Khi bạn đặt đầu ngón tay che kín camera và đèn flash, mỗi nhịp tim đẩy một lượng máu vào mao mạch ở đầu ngón, làm độ sáng ánh đèn xuyên qua da thay đổi rất nhẹ. Camera ghi lại sự thay đổi đó, phần mềm đếm số đỉnh trong một phút. Nguyên lý này gọi là quang thể tích ký, cũng chính là nguyên lý của cảm biến nhịp tim ở mặt sau đồng hồ thông minh và của máy kẹp ngón tay đo nồng độ oxy.
Khi ngồi yên, tay ấm, ngón tay đặt vừa phải, con số thường khá gần với đếm mạch tay. Sai lệch tăng lên khi tay lạnh, ngón ấn quá mạnh làm trắng đầu ngón, tay run, hoặc phòng quá sáng làm nhiễu. Ứng dụng cũng khó đo đúng khi nhịp tim không đều, mà đó lại chính là tình huống người dùng lo nhất.
Vì vậy, coi con số từ camera là ước lượng nhịp tim lúc nghỉ, không hơn. Cách kiểm đơn giản: đặt hai ngón tay lên cổ tay phía ngón cái, đếm mạch trong ba mươi giây rồi nhân đôi, so với ứng dụng. Nếu hai số chênh nhau nhiều và cứ chênh như vậy, đừng dùng ứng dụng đó.
Bốn loại công cụ và mức tin cậy
Bảng dưới gom các loại công cụ người dùng hay gặp. Mức tin cậy ở đây là cho mục đích theo dõi tại nhà, không phải cho chẩn đoán.
| Công cụ | Đo được gì | Mức tin cậy tại nhà | Dùng thế nào cho hợp |
|---|---|---|---|
| Ứng dụng đo nhịp tim bằng camera điện thoại | Nhịp tim lúc nghỉ | Tạm được khi ngồi yên, kém khi nhịp không đều | Tham khảo, kiểm lại bằng đếm mạch tay |
| Ứng dụng tự xưng đo huyết áp bằng camera hoặc chạm màn hình | Con số "huyết áp" do phần mềm suy đoán | Không đáng tin | Không dùng để theo dõi bệnh |
| Đồng hồ, vòng đeo có cảm biến quang | Nhịp tim liên tục, đôi khi cảnh báo nhịp bất thường | Khá tốt khi nghỉ, kém hơn khi vận động mạnh | Theo dõi xu hướng, chú ý cảnh báo và đi khám khi có |
| Máy đo huyết áp vòng bít bắp tay có kết nối ứng dụng | Huyết áp tâm thu, tâm trương, nhịp tim | Tốt nếu máy đạt kiểm định và đo đúng cách | Ghi sổ theo dõi, mang cho bác sĩ xem |
Một số đồng hồ đời mới có tính năng ghi điện tim một chuyển đạo hoặc cảnh báo liên quan đến huyết áp; các tính năng này được cấp phép khác nhau theo từng nước, có nơi chưa được bật. Kiểm thông tin của hãng cho thị trường Việt Nam và hiểu rằng chúng hỗ trợ phát hiện sớm, không thay khám và không thay máy đo có vòng bít.
Chọn máy đo huyết áp có kết nối ứng dụng
Vòng bít bắp tay trước, cổ tay sau. Máy quấn bắp tay thường được khuyên dùng hơn máy đo cổ tay vì ít phụ thuộc tư thế tay. Máy cổ tay chỉ phù hợp khi bắp tay quá to hoặc có lý do không quấn được, và phải giữ cổ tay ngang tim khi đo.
Máy đã được kiểm định độ chính xác. Có những danh sách quốc tế công bố các mẫu máy đã qua quy trình kiểm định độ chính xác. Hỏi nơi bán hoặc hỏi bác sĩ mẫu máy bạn định mua có trong danh sách đó không. Máy rẻ không rõ nguồn gốc có thể đo lệch mà bạn không biết.
Cỡ vòng bít vừa tay. Vòng bít quá nhỏ so với bắp tay làm số đo cao giả, quá to làm thấp giả. Đo chu vi bắp tay và chọn cỡ vòng bít tương ứng; nhiều hãng bán vòng bít rời nhiều cỡ.
Ứng dụng đi kèm làm được gì. Tiêu chí hợp lý: tự nhận kết quả qua Bluetooth, ghi ngày giờ, cho thêm ghi chú như "sau khi uống thuốc", xuất bảng hoặc tệp để in. Không cần biểu đồ cầu kỳ hay điểm sức khoẻ tổng hợp.
Dùng được khi không cài ứng dụng. Máy vẫn phải hiện số rõ trên màn hình của nó và lưu được vài chục lần đo trong bộ nhớ. Ông bà không rành điện thoại vẫn đo được, con cháu đồng bộ sau.
Hỏi về tài khoản và dữ liệu. Một số ứng dụng của hãng máy đo bắt tạo tài khoản, lưu kết quả trên máy chủ. Đọc mục dữ liệu trên cửa hàng ứng dụng, khai tối thiểu, và hỏi có xoá được dữ liệu khi không dùng không.
Đo huyết áp tại nhà cho số liệu có ích
Số đo chỉ có ích khi đo đúng cách và đều đặn. Các bước dưới là hướng dẫn phổ thông thường được các hội tim mạch khuyên; bác sĩ điều trị của bạn có thể dặn khác cho trường hợp riêng.
- Không uống cà phê, không hút thuốc, không vận động mạnh trong khoảng nửa giờ trước khi đo; đi vệ sinh trước.
- Ngồi ghế có tựa lưng, hai chân đặt phẳng trên sàn, không bắt chéo, nghỉ yên vài phút.
- Quấn vòng bít trên da trần hoặc áo mỏng, mép dưới cách nếp khuỷu tay khoảng hai đốt ngón, tay đặt trên bàn ngang tim.
- Không nói chuyện, không xem điện thoại khi máy đang đo.
- Đo hai lần cách nhau khoảng một phút, ghi cả hai, hoặc để ứng dụng tự ghi.
- Đo vào giờ cố định, thường là buổi sáng trước khi uống thuốc và buổi tối, trong những ngày bác sĩ dặn.
- Trước khi tái khám, xuất bảng số đo các tuần gần nhất, in ra hoặc mở sẵn trên máy.
Đừng hoảng vì một lần đo cao. Huyết áp dao động theo giờ trong ngày, theo cảm xúc, theo giấc ngủ đêm trước. Bác sĩ nhìn vào xu hướng nhiều ngày, đó là lý do cần sổ ghi đều, không phải một con số lẻ.
Sổ theo dõi trên ứng dụng và chuyện riêng tư
Ưu điểm lớn nhất của ứng dụng đi kèm máy đo là bạn không phải chép tay. Mỗi lần đo được ghi kèm giờ, sau vài tuần đã có một bảng mà bác sĩ đọc trong một phút. Muốn bảng đó có ích, thêm ghi chú ngắn ở những lần đặc biệt: mất ngủ đêm qua, vừa đổi thuốc, đau đầu. Những ghi chú này giúp bác sĩ hiểu vì sao có số bất thường.
Dữ liệu huyết áp, nhịp tim, điện tim là dữ liệu sức khoẻ, thuộc nhóm thông tin cá nhân nhạy cảm theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân của Việt Nam. Trước khi đồng bộ lên tài khoản của hãng hay chia sẻ cho ứng dụng thứ ba, đọc phần điều khoản về việc chia sẻ. Khi gửi bảng số đo cho bác sĩ hoặc người nhà qua tin nhắn, xoá họ tên đầy đủ, ngày sinh khỏi tệp nếu không cần, gửi riêng chứ không gửi vào nhóm đông người.
Nếu con cháu theo dõi giúp cha mẹ từ xa qua tính năng chia sẻ của ứng dụng, cha mẹ phải biết và đồng ý. Thêm một quy ước: thấy số cao thì gọi hỏi thăm và nhắc đi khám, không gọi để mắng chuyện ăn mặn. Người lớn tuổi bị trách nhiều sẽ thôi đo.
Khi nào gác ứng dụng lại và đi khám ngay
Không ứng dụng hay thiết bị nào thay được khám cấp cứu. Với các dấu hiệu dưới, đừng đo lại cho chắc; gọi số cấp cứu 115 hoặc nhờ người đưa đến cơ sở y tế gần nhất.
- Đau thắt hoặc đè nặng ngực, lan lên vai, cổ, hàm, kéo dài vài phút.
- Khó thở đột ngột, vã mồ hôi, buồn nôn kèm mệt lả.
- Méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói ngọng đột ngột, nhìn mờ một bên.
- Đau đầu dữ dội bất thường, khác hẳn các lần đau trước.
- Ngất hoặc gần ngất, tim đập rất nhanh hoặc rất chậm kèm chóng mặt.
- Thiết bị đeo báo nhịp bất thường nhiều lần, dù không có triệu chứng: không cấp cứu, nhưng cần hẹn khám tim mạch sớm.
Với người đang điều trị tăng huyết áp, thấy số đo cao hay thấp bất thường kéo dài vài ngày thì liên hệ bác sĩ điều trị. Không tự tăng, giảm hay ngừng thuốc theo số trên ứng dụng.
Những hiểu lầm thường gặp
"Đồng hồ đo được huyết áp nên không cần máy vòng bít." Phần lớn đồng hồ không đo huyết áp theo cách máy vòng bít đo. Dòng nào có tính năng liên quan cũng thường yêu cầu hiệu chỉnh bằng máy vòng bít hoặc chỉ đưa ra cảnh báo xu hướng. Người đang theo dõi bệnh vẫn cần máy vòng bít.
"Ứng dụng nào trên cửa hàng cũng đã được kiểm duyệt y khoa." Cửa hàng ứng dụng kiểm về chính sách và an toàn phần mềm, không kiểm độ chính xác y khoa của mọi ứng dụng sức khoẻ. Ứng dụng tự xưng đo huyết áp bằng camera vẫn có thể có mặt, đôi khi ghi chú nhỏ "chỉ để giải trí".
"Nhịp tim lúc nghỉ thấp là tim khoẻ." Với người tập luyện đều, nhịp nghỉ thấp có thể là bình thường. Nhưng nhịp chậm kèm chóng mặt, mệt, ngất là dấu hiệu cần khám. Ứng dụng không phân biệt được hai trường hợp này.
"Số đo ở nhà thấp hơn ở phòng khám nghĩa là máy nhà sai." Không nhất thiết. Nhiều người có huyết áp tăng khi gặp bác sĩ do căng thẳng. Đó là lý do bác sĩ hay đề nghị đo ở nhà. Mang máy đến phòng khám đo so một lần để biết máy có lệch không.
Câu hỏi thường gặp
Ứng dụng đo nhịp tim bằng camera có dùng được cho người bị rối loạn nhịp không?
Không nên dựa vào. Khi nhịp không đều, phần mềm dễ đếm sai, và chính người có rối loạn nhịp cần số liệu chính xác nhất. Người có bệnh tim nên theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ, có thể bằng máy đo vòng bít hoặc thiết bị được chỉ định.
Máy đo huyết áp cổ tay có kết nối điện thoại có tốt không?
Máy cổ tay tiện mang theo nhưng nhạy với tư thế tay hơn máy bắp tay. Nếu dùng, giữ cổ tay ngang tim khi đo và chọn mẫu đã qua kiểm định. Đa số người nên ưu tiên máy bắp tay để theo dõi lâu dài.
Có cần đo huyết áp mỗi ngày không?
Tuỳ tình trạng. Người đang điều chỉnh thuốc có thể được dặn đo hằng ngày trong một thời gian; người đã ổn định thì đo thưa hơn. Hỏi bác sĩ điều trị lịch đo cụ thể, và đặt lời nhắc theo đúng lịch đó.
Đồng hồ thông minh báo nhịp tim bất thường thì làm gì?
Đừng hoảng nhưng cũng đừng bỏ qua. Ghi lại thời điểm, bạn đang làm gì, có triệu chứng không. Nếu có đau ngực, khó thở, ngất thì đi cấp cứu. Nếu không có triệu chứng mà báo nhiều lần, hẹn khám tim mạch và mang theo dữ liệu từ đồng hồ.
Có nên chia sẻ dữ liệu huyết áp cho ứng dụng bảo hiểm để nhận ưu đãi không?
Cân nhắc kỹ. Dữ liệu sức khoẻ một khi đã chuyển đi rất khó rút lại. Đọc điều khoản về việc dữ liệu được dùng làm gì, lưu bao lâu, có ảnh hưởng tới điều kiện bảo hiểm không. Không có lý do bắt buộc phải chia sẻ để đo huyết áp.
Vì sao hai lần đo huyết áp liền nhau lại khác nhau?
Huyết áp thay đổi theo từng nhịp tim và từng phút, nên chênh vài đơn vị giữa hai lần đo là bình thường. Đó là lý do nên đo hai lần cách nhau khoảng một phút và ghi cả hai. Nếu chênh rất nhiều liên tục, kiểm cách quấn vòng bít và tư thế ngồi.