Trình duyệt có sẵn trên điện thoại đủ dùng cho phần lớn người; đổi sang trình duyệt khác chỉ đáng khi bạn cần đồng bộ với máy tính đang dùng trình duyệt khác, cần chặn quảng cáo mạnh hơn, hoặc muốn tách việc riêng tư khỏi việc thường ngày. Chọn trình duyệt nên dựa trên những nhu cầu đó chứ không dựa trên lời quảng cáo "nhanh nhất" mà không ai đo lại được.
Bài này đưa ra bảng tiêu chí để so trình duyệt, giải thích đồng bộ mang theo những gì, chế độ ẩn danh làm được gì và không làm được gì, cách xử lý mật khẩu và thẻ thanh toán lưu trong trình duyệt, và cách đổi trình duyệt mà không mất dấu trang. Các tên như Chrome, Safari, Firefox, Edge hay Cốc Cốc chỉ là ví dụ loại phổ biến, tính năng cụ thể của từng bản bạn kiểm lại theo phiên bản hiện hành.
Trình duyệt có sẵn đủ cho ai
Mỗi điện thoại đều có ít nhất một trình duyệt cài sẵn: iPhone có Safari, còn máy Android thường có Chrome và đôi khi thêm trình duyệt của chính hãng điện thoại. Những trình duyệt này được cập nhật đều, tối ưu cho đúng hệ điều hành, và gắn sẵn với tài khoản bạn đã đăng nhập trên máy. Nếu bạn chỉ đọc tin, tra cứu, mua hàng vài lần một tuần, trình duyệt có sẵn là lựa chọn ít rắc rối nhất.
Trên iPhone có thêm một điểm kỹ thuật cần biết: trong một thời gian dài, mọi trình duyệt trên iPhone đều phải dùng chung bộ máy hiển thị trang của Apple, nên khác biệt giữa các trình duyệt chủ yếu nằm ở giao diện, đồng bộ và tính năng phụ chứ không nằm ở tốc độ mở trang. Quy định này đã có thay đổi ở một số khu vực, nên nếu bạn đọc thấy trình duyệt nào quảng cáo nhanh hơn hẳn trên iPhone, hãy coi đó là thông tin cần kiểm.
Ai nên cân nhắc đổi: người làm việc cả ngày trên máy tính với một trình duyệt và muốn mở tiếp các thẻ đó trên điện thoại; người bị quảng cáo chen chúc làm khó đọc; người muốn một trình duyệt riêng chỉ để đăng nhập tài khoản quan trọng; và người có máy cấu hình thấp cần một trình duyệt gọn hơn. Ngoài các nhóm này, đổi trình duyệt thường chỉ thêm một ứng dụng phải cập nhật.
Bảng tiêu chí so sánh hai trình duyệt
Khi đặt hai trình duyệt cạnh nhau, chấm từng dòng dưới đây theo nhu cầu của bạn. Dòng nào không quan trọng với bạn thì bỏ qua, đừng cộng điểm cho đủ.
| Tiêu chí | Câu hỏi để kiểm | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Đồng bộ | Có đồng bộ dấu trang, thẻ đang mở, lịch sử, mật khẩu với máy tính bạn đang dùng không | Đây là lý do số một khiến người ta đổi trình duyệt trên điện thoại |
| Chặn quảng cáo, trình theo dõi | Có sẵn trong trình duyệt hay phải cài thêm, có tắt được cho từng trang không | Ít quảng cáo thì đọc dễ hơn, tốn ít dữ liệu di động hơn |
| Độ nhẹ | Dung lượng cài đặt, mức chiếm bộ nhớ sau một tháng dùng | Quan trọng với máy cũ, máy bộ nhớ nhỏ |
| Riêng tư | Có chế độ ẩn danh, có khoá thẻ ẩn danh, chính sách dữ liệu viết rõ không | Quyết định bên nào biết được bạn đọc gì |
| Nhà phát triển và cập nhật | Ai làm, cập nhật lần cuối khi nào, sửa lỗi bảo mật có đều không | Trình duyệt là cửa ra Internet, cập nhật chậm là rủi ro |
| Tiếng Việt | Giao diện tiếng Việt, gõ tìm kiếm có dấu, dịch trang | Ảnh hưởng tới người lớn tuổi và người không quen tiếng Anh |
| Tính năng phụ | Đọc chế độ rút gọn, chế độ tối, tải tệp, chia sẻ | Chỉ nên tính khi đã hoà ở các dòng trên |
Một mẹo: so hai trình duyệt bằng chính năm trang bạn mở nhiều nhất trong tuần, không bằng trang thử tốc độ. Cảm nhận khi đọc báo, mở hộp thư, xem trang mua sắm quen thuộc mới là thứ bạn sống cùng.
Đồng bộ với máy tính: tiện, nhưng phải hiểu cái gì đi theo
Khi bạn đăng nhập tài khoản vào trình duyệt, những thứ thường được đồng bộ gồm dấu trang, thẻ đang mở, lịch sử truy cập, mật khẩu đã lưu, thông tin tự điền như địa chỉ, và đôi khi cả phương thức thanh toán. Điều đó có nghĩa là ai mở được trình duyệt đã đăng nhập trên một máy thì có thể thấy những gì bạn làm trên máy kia.
Vì vậy, trước khi bật đồng bộ, vào mục cài đặt đồng bộ và chọn từng loại dữ liệu. Nhiều người chỉ cần dấu trang và thẻ đang mở, không cần lịch sử hay thông tin thanh toán đi theo. Trên máy dùng chung trong gia đình hoặc máy tính ở văn phòng, cân nhắc không đăng nhập tài khoản cá nhân vào trình duyệt, hoặc dùng một hồ sơ trình duyệt riêng.
Còn một điểm hay bị bỏ qua: đồng bộ chỉ chạy tốt khi hai đầu cùng hệ trình duyệt. Nếu máy tính dùng một trình duyệt và điện thoại dùng trình duyệt khác, bạn sẽ phải xuất dấu trang thủ công hoặc dùng một dịch vụ trung gian. Trước khi chọn trình duyệt cho điện thoại, xem máy tính đang dùng gì là bước đầu tiên đáng làm nhất.
Chặn quảng cáo và tiện ích: đến đâu là vừa
Chặn sẵn trong trình duyệt là đủ cho phần lớn. Một số trình duyệt có sẵn chế độ chặn trình theo dõi hoặc chặn quảng cáo gây phiền. Bật mức mặc định, dùng một tuần, rồi mới tăng mức nếu cần. Mức chặn quá mạnh có thể làm hỏng nút đăng nhập, khung thanh toán hay trang của cơ quan.
Cho phép từng trang khi trang đó hỏng. Trình duyệt tốt cho bạn tắt chặn riêng cho một trang. Đây là thao tác nên biết trước, vì người dùng hay đổ lỗi cho trang web trong khi chính bộ chặn đang giấu mất nút bấm.
Thận trọng với tiện ích mở rộng. Trên điện thoại, một số trình duyệt cho cài tiện ích. Mỗi tiện ích có thể đọc nội dung trang bạn mở. Chỉ cài tiện ích từ kho chính thức, của nhà phát triển rõ ràng, và gỡ ngay khi không dùng.
Không cài trình duyệt lạ chỉ vì hứa không có quảng cáo. Trình duyệt vô danh có thể chèn quảng cáo của chính nó hoặc thu thập lịch sử truy cập để bán. Một trình duyệt có tên tuổi với bộ chặn vừa phải an toàn hơn nhiều.
Nhớ người làm trang cũng cần sống. Nhiều trang tin, trang hướng dẫn sống bằng quảng cáo. Chặn quảng cáo gây phiền và theo dõi là hợp lý; còn với trang bạn đọc thường xuyên và quảng cáo không làm phiền, cho phép trang đó cũng là một lựa chọn công bằng.
Chế độ ẩn danh làm được và không làm được gì
Chế độ ẩn danh, còn gọi là thẻ riêng tư, thường bị hiểu sai là "vô hình trên mạng". Thực tế nó chỉ làm một việc hẹp: không lưu dấu vết trên chính chiếc điện thoại đó sau khi bạn đóng thẻ.
- Làm được: không lưu lịch sử, cookie, dữ liệu biểu mẫu của phiên đó trên máy sau khi đóng tất cả thẻ ẩn danh.
- Làm được: tách phiên đăng nhập, ví dụ mở tài khoản thứ hai của cùng một dịch vụ mà không phải đăng xuất tài khoản chính.
- Làm được: hữu ích khi bạn mượn máy người khác hoặc cho người khác mượn máy mình để tra nhanh một việc.
- Không làm được: không giấu bạn khỏi trang web bạn mở, nhà mạng, mạng Wi-Fi công ty hay trường học.
- Không làm được: tệp bạn tải về và dấu trang bạn tạo trong lúc ẩn danh vẫn ở lại trên máy.
- Không làm được: không chống được trang lừa đảo hay phần mềm độc hại; một trang giả vẫn là trang giả dù bạn mở bằng thẻ ẩn danh.
Nếu bạn muốn thêm một lớp, một số trình duyệt cho khoá thẻ ẩn danh bằng vân tay hoặc khuôn mặt khi chuyển sang ứng dụng khác. Tính năng này có hay không tuỳ trình duyệt và phiên bản.
Mật khẩu, tự điền và thông tin thẻ trong trình duyệt
Trình duyệt hiện nay thường đề nghị lưu mật khẩu và tự điền lại ở lần sau. Với đa số người, dùng trình quản lý mật khẩu có sẵn của trình duyệt hoặc của hệ điều hành an toàn hơn nhiều so với dùng một mật khẩu cho mọi trang hay ghi mật khẩu vào ghi chú. Điều kiện là điện thoại phải có khoá màn hình đủ mạnh và tài khoản đồng bộ phải bật xác thực hai lớp.
Thông tin thẻ thanh toán thì cân nhắc kỹ hơn. Nếu bạn mua sắm trực tuyến thường xuyên trên một máy chỉ mình bạn dùng, lưu thẻ giúp đỡ phải gõ lại. Nhưng nếu máy có trẻ con cầm hoặc thỉnh thoảng cho người khác mượn, không lưu thẻ trong trình duyệt là lựa chọn an toàn hơn; thanh toán qua ví điện tử hoặc ứng dụng ngân hàng có bước xác thực riêng sẽ có thêm một lớp chặn.
Thông tin tự điền như họ tên, số điện thoại, địa chỉ nhà cũng là dữ liệu cá nhân. Thỉnh thoảng mở mục tự điền ra xem, xoá địa chỉ cũ và số điện thoại không còn dùng. Khi đổi điện thoại hoặc bán máy cũ, đăng xuất tài khoản trình duyệt và xoá dữ liệu trước khi khôi phục cài đặt gốc.
Đổi trình duyệt mà không mất dấu trang
Đổi trình duyệt nên làm theo thứ tự để không mất những gì đã gom nhiều năm. Các bước chung dưới đây áp được cho phần lớn trình duyệt, tên mục cụ thể bạn kiểm theo phiên bản.
- Trên trình duyệt cũ, kiểm dấu trang đã đồng bộ lên tài khoản chưa; nếu chưa, bật đồng bộ hoặc xuất dấu trang ra tệp từ máy tính.
- Ghi lại danh sách trang bạn đang đăng nhập và cần đăng nhập lại trên trình duyệt mới.
- Cài trình duyệt mới từ cửa hàng chính thức, đăng nhập tài khoản đồng bộ của nó, nhập dấu trang và mật khẩu theo công cụ nhập có sẵn.
- Đặt trình duyệt mới làm mặc định trong phần cài đặt của điện thoại để liên kết từ tin nhắn và thư mở đúng chỗ.
- Dùng song song một hai tuần. Mỗi lần phải quay về trình duyệt cũ, ghi lại lý do.
- Khi không còn quay lại nữa, xoá dữ liệu và đăng xuất trên trình duyệt cũ. Nếu là trình duyệt cài thêm thì gỡ; nếu là trình duyệt có sẵn không gỡ được thì tắt hoặc để yên.
Đừng xoá trình duyệt cũ ngay ngày đầu. Mật khẩu chưa nhập kịp hay một dấu trang quan trọng nằm sót trong thư mục con là chuyện rất hay gặp.
Câu hỏi thường gặp
Trình duyệt nào nhanh nhất trên điện thoại?
Không có câu trả lời cố định vì tốc độ phụ thuộc máy, mạng, trang bạn mở và phiên bản. Cách thực tế là mở năm trang bạn dùng nhiều nhất trên hai trình duyệt và so cảm nhận, thay vì tin vào lời quảng cáo hay bài kiểm tốc độ của người khác.
Có nên dùng hai trình duyệt trên một điện thoại không?
Có thể, nếu mỗi trình duyệt một việc rõ ràng, ví dụ một cái đăng nhập tài khoản công việc, một cái dùng đọc tin. Tránh cài ba bốn trình duyệt mà không biết mình đăng nhập ở đâu, vì như vậy khó kiểm soát mật khẩu và lịch sử.
Chế độ ẩn danh có giúp tránh bị lừa đảo không?
Không. Chế độ ẩn danh chỉ không lưu dấu vết trên máy sau khi đóng thẻ. Trang giả, đường dẫn lừa đảo vẫn hoạt động bình thường trong thẻ ẩn danh, nên bạn vẫn phải kiểm tên miền và không nhập thông tin khi nghi ngờ.
Lưu mật khẩu trong trình duyệt có an toàn không?
Với đa số người, an toàn hơn dùng chung một mật khẩu cho nhiều trang. Điều kiện là điện thoại có khoá màn hình mạnh và tài khoản đồng bộ bật xác thực hai lớp. Máy dùng chung với người khác thì nên cân nhắc lại.
Trình duyệt chặn quảng cáo làm trang bị lỗi thì làm sao?
Tìm tuỳ chọn tắt chặn cho riêng trang đó, thường nằm ở biểu tượng cạnh thanh địa chỉ hoặc trong menu. Tải lại trang sau khi tắt. Nếu trang chạy bình thường, giữ ngoại lệ cho trang đó và để chặn ở các trang khác.
Xoá lịch sử trình duyệt có làm mất mật khẩu không?
Tuỳ bạn chọn mục nào khi xoá. Hầu hết trình duyệt tách riêng lịch sử, cookie, bộ nhớ đệm và mật khẩu đã lưu. Đọc kỹ các ô được đánh dấu trước khi bấm xoá, nhất là ô mật khẩu và dữ liệu tự điền.