Chuyển giọng nói thành chữ trên điện thoại gồm ba việc khác nhau: đọc thay gõ cho tin nhắn ngắn, ghi chú nhanh bằng lời, và chép lại một bản ghi dài như cuộc họp hay bài giảng. Việc đầu tiên thường chỉ cần tính năng nhập bằng giọng nói có sẵn trên bàn phím; việc thứ ba mới cần ứng dụng chép lời chuyên dụng, và đi kèm câu hỏi quan trọng là bản ghi của bạn được gửi đi đâu.
Bài này tách ba loại việc, giải thích nhập bằng giọng nói trên bàn phím, khác biệt giữa xử lý ngay trên máy và gửi lên máy chủ, tiêu chí chọn ứng dụng chép lời, cách nói để máy nghe đúng giọng Việt, quy trình sửa bản chép lời, và chuyện dữ liệu khi bản ghi có giọng người khác. Độ chính xác của từng công cụ thay đổi nhanh theo phiên bản, nên bài không chấm điểm ứng dụng nào; bạn thử trên chính giọng của mình.
Ba loại việc khác nhau, ba loại công cụ
Nhiều người thất vọng với công cụ chuyển giọng nói vì dùng sai loại cho việc. Bảng dưới đây giúp xếp đúng.
| Việc | Công cụ phù hợp | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| Nhắn tin, trả lời thư ngắn | Nút micro trên bàn phím có sẵn | Đọc lại trước khi gửi, nhất là tên riêng và con số |
| Ghi chú nhanh khi đang đi đường, đang nấu ăn | Ứng dụng ghi chú có nhập giọng nói, hoặc trợ lý ảo của máy | Câu ngắn, ý chính; không cần chính xác từng chữ |
| Chép lại cuộc họp, bài giảng, phỏng vấn | Ứng dụng chép lời từ tệp ghi âm | Nơi lưu bản ghi, cách tách người nói, thời gian sửa |
| Phụ đề cho video tự quay | Phần mềm dựng video có chức năng phụ đề tự động | Sửa tay trước khi đăng, nhất là tên riêng |
| Hỗ trợ người khó gõ phím, người lớn tuổi | Nhập giọng nói có sẵn cộng cỡ chữ lớn | Dạy thao tác đọc lại và sửa một từ |
Với phần lớn người, hai dòng đầu chiếm gần hết nhu cầu, và cả hai đều làm được bằng công cụ có sẵn. Việc chép lời dài là chỗ đáng cân nhắc ứng dụng riêng, cũng là chỗ dữ liệu nhạy cảm nhất.
Nhập bằng giọng nói trên bàn phím: công cụ bị dùng ít nhất
Bàn phím có sẵn trên Android và iPhone đều có nút micro để đọc thay gõ, và đều có tiếng Việt. Bạn chọn đúng ngôn ngữ nhập, bấm micro, đọc câu, rồi sửa những chữ sai. Với tin nhắn và thư ngắn, cách này nhanh hơn gõ đáng kể, nhất là với người không quen gõ Telex hoặc khi đang cầm đồ bằng một tay.
Nhiều bàn phím cho đọc dấu câu bằng lời như "phẩy", "chấm", "xuống dòng", hoặc tự thêm dấu câu. Cách gọi lệnh khác nhau theo bàn phím và phiên bản, nên thử vài câu để biết bàn phím của mình hiểu lệnh nào. Nếu máy tự thêm dấu câu sai nhiều, tắt tuỳ chọn tự thêm và đọc dấu câu bằng lời.
Một lý do khiến người dùng bỏ nhập giọng nói là máy chuyển nhầm ngôn ngữ, nghe tiếng Việt thành tiếng Anh. Kiểm ngôn ngữ nhập giọng nói trong cài đặt bàn phím, đặt tiếng Việt làm chính. Nếu bạn hay nói xen tiếng Anh trong công việc, một số bàn phím cho chọn nhiều ngôn ngữ cùng lúc; thử xem bàn phím của bạn xử lý câu trộn tốt tới đâu trước khi dùng cho việc quan trọng.
Xử lý trên máy hay gửi lên máy chủ
Hai cách xử lý khác nhau. Có công cụ chuyển giọng nói ngay trên điện thoại, có công cụ gửi âm thanh lên máy chủ để xử lý rồi trả chữ về. Một số làm cả hai, tuỳ ngôn ngữ và tuỳ máy. Mô tả trong cài đặt hoặc trang chính sách của công cụ thường nói rõ điều này.
Phép thử đơn giản. Bật chế độ máy bay rồi thử đọc một câu tiếng Việt. Nếu vẫn ra chữ, công cụ đang xử lý trên máy cho tiếng Việt. Nếu báo cần kết nối, âm thanh đang được gửi đi.
Xử lý trên máy kín hơn. Âm thanh không rời điện thoại, phù hợp hơn khi bạn đọc nội dung riêng tư như ghi chú sức khoẻ, chuyện gia đình hay thông tin công việc.
Xử lý trên máy chủ thường hiểu nhiều hơn. Mô hình trên máy chủ thường lớn hơn, xử lý giọng vùng miền và từ chuyên ngành tốt hơn, nhưng đổi lại là bản âm thanh đi qua bên cung cấp dịch vụ. Đọc chính sách để biết họ có giữ lại hay dùng để cải thiện mô hình không, và có tắt được không.
Chọn theo nội dung, không chọn một lần cho mọi việc. Tin nhắn rủ bạn đi ăn thì cách nào cũng được. Biên bản họp nội bộ, buổi tư vấn có thông tin khách hàng thì nên cân nhắc kỹ trước khi đưa lên dịch vụ trực tuyến.
Tiêu chí chọn ứng dụng chép lời cho bản ghi dài
Khi việc của bạn là chép lại bản ghi cuộc họp, bài giảng hay phỏng vấn, so ứng dụng theo các tiêu chí dưới đây, thử bằng chính một đoạn ghi âm thật của bạn, không dùng đoạn mẫu của nhà phát triển.
- Tiếng Việt có dấu đúng, nhận được giọng ba miền, nhất là giọng của những người hay nói trong các buổi bạn ghi.
- Tách người nói: bản chép lời có đánh dấu ai nói câu nào không, có cho đổi tên người nói không.
- Mốc thời gian: bấm vào một câu có nhảy tới đúng đoạn âm thanh để nghe lại không. Đây là tính năng giúp sửa nhanh nhất.
- Nơi lưu và thời gian giữ bản ghi: trên máy, trên máy chủ, giữ bao lâu, xoá có xoá hẳn không.
- Xuất ra định dạng văn bản thông dụng để đưa vào phần mềm soạn thảo.
- Giới hạn của bản miễn phí: số phút mỗi tháng, độ dài tối đa một tệp, có gắn chữ quảng cáo vào bản xuất không.
- Nhà phát triển rõ ràng, có chính sách dữ liệu viết bằng ngôn ngữ bạn đọc được.
Trước khi đưa một bản ghi lên ứng dụng chép lời trực tuyến, cắt bỏ những đoạn có số căn cước, số tài khoản, địa chỉ nhà hay chuyện riêng không liên quan tới nội dung cần chép.
Nói sao cho máy nghe đúng
Nói thành câu trọn vẹn, tốc độ đều. Máy nhận dạng tốt hơn khi nghe cả câu có ngữ cảnh. Nói từng từ rời rạc hoặc ngập ngừng giữa câu làm máy đoán sai chữ có dấu.
Giữ khoảng cách micro ổn định. Cầm máy cách miệng một gang tay, không thổi trực tiếp vào micro. Khi đi ngoài đường có gió, che micro bằng tay hoặc dùng tai nghe có micro.
Tránh nói chồng. Với bản ghi nhiều người, nói chồng lên nhau là nguyên nhân lớn nhất làm bản chép lời rối. Người chủ trì nhắc mọi người nói lần lượt sẽ giúp nhiều hơn mọi phần mềm.
Đọc chậm tên riêng và con số. Tên người, tên sản phẩm, số tiền, ngày tháng là những chỗ sai nhiều nhất và gây hậu quả lớn nhất. Đọc chậm, rõ, và luôn kiểm lại chúng trong bản chữ.
Chấp nhận giới hạn với giọng địa phương đậm. Công cụ nhận dạng ngày càng tốt với giọng ba miền, nhưng giọng địa phương đậm, từ địa phương hoặc nói nhanh vẫn dễ sai. Với người đọc là ông bà, đừng kỳ vọng độ chính xác như giọng đọc tin; dùng để ghi ý chính là hợp lý.
Sửa bản chép lời: quy trình cho bản ghi dài
Bản chép lời tự động là bản nháp, không phải biên bản. Quy trình dưới đây giúp sửa nhanh mà không bỏ sót chỗ quan trọng.
- Đọc lướt toàn bộ bản chữ một lượt mà không sửa, để nắm mạch và đánh dấu những đoạn nghe vô nghĩa.
- Dùng chức năng tìm và thay thế để sửa hàng loạt tên riêng bị nghe sai giống nhau suốt bản.
- Với từng đoạn đã đánh dấu, bấm vào để nghe lại đúng đoạn âm thanh đó và sửa.
- Kiểm riêng mọi con số, ngày tháng, số tiền, tên người với bản ghi gốc.
- Đổi nhãn người nói chung chung thành tên thật hoặc chức danh.
- Xoá các từ đệm như "à", "ừm", "thì là" nếu bản chữ dùng làm biên bản; giữ nguyên nếu là tư liệu nghiên cứu cần sát lời.
- Gửi bản đã sửa cho người dự đọc lại và xác nhận trước khi lưu chính thức.
Bước 4 không bao giờ được bỏ. Một chữ "ba mươi" nghe thành "ba trăm" trong bản chữ có thể tạo ra hiểu lầm lớn hơn nhiều so với lợi ích của việc chép lời tự động.
Về thời gian, hãy tính trước khi nhận việc. Với một bản ghi rõ, ít người nói, phần sửa có thể nhanh; với bản ghi ồn, nhiều người chen nhau, giọng địa phương đậm, thời gian sửa có khi gần bằng nghe lại toàn bộ. Biết điều đó giúp bạn quyết định chép lời tự động hay chỉ nghe lại và ghi ý chính.
Bản ghi có giọng người khác: dữ liệu của họ, không chỉ của bạn
Khi bạn đưa bản ghi cuộc họp, buổi học hay cuộc phỏng vấn lên một dịch vụ chép lời, bạn đang đưa giọng nói và lời phát biểu của người khác cho một bên thứ ba. Những người đó có quyền được biết. Nguyên tắc đơn giản là báo trước khi ghi, nói rõ bản ghi sẽ được chép lời bằng công cụ gì và lưu ở đâu, và tôn trọng người không đồng ý.
Với bản ghi có thông tin nhạy cảm, như buổi tư vấn khách hàng, buổi họp về nhân sự, buổi trao đổi với phụ huynh về học sinh, ưu tiên công cụ xử lý trên máy hoặc công cụ mà đơn vị đã duyệt, thay vì một ứng dụng miễn phí bất kỳ tìm được trên cửa hàng. Nếu không có lựa chọn nào phù hợp, chép tay ý chính vẫn là cách an toàn nhất.
Sau khi có bản chữ đã sửa và được xác nhận, cân nhắc xoá bản ghi âm gốc và bản chép lời trên dịch vụ trực tuyến. Một bản chữ trong thư mục đơn vị dễ quản hơn nhiều so với vài bản ghi rải rác trên điện thoại cá nhân và máy chủ của dịch vụ. Chuyện chọn ứng dụng để ghi âm cuộc họp có bài riêng trong cùng danh mục.
Câu hỏi thường gặp
Điện thoại có sẵn tính năng chuyển giọng nói thành chữ tiếng Việt không?
Có. Bàn phím có sẵn trên Android và iPhone đều có nút micro để nhập bằng giọng nói, hỗ trợ tiếng Việt. Bạn chỉ cần đặt tiếng Việt làm ngôn ngữ nhập. Với bản ghi dài, mới cần cân nhắc ứng dụng chép lời riêng.
Vì sao máy hay nghe nhầm giọng miền Trung, miền Nam?
Công cụ nhận dạng học từ dữ liệu giọng nói, và độ phủ giọng các vùng không đều. Giọng địa phương đậm, từ địa phương và nói nhanh dễ bị sai hơn. Nói thành câu trọn vẹn, tốc độ đều và đọc chậm tên riêng giúp cải thiện phần nào.
Chuyển giọng nói thành chữ khi không có mạng được không?
Tuỳ công cụ và tuỳ ngôn ngữ. Một số bàn phím xử lý tiếng Việt ngay trên máy, một số cần gửi lên máy chủ. Bật chế độ máy bay rồi thử đọc một câu là cách nhanh nhất để biết công cụ của bạn thuộc loại nào.
Đưa bản ghi cuộc họp lên ứng dụng chép lời có an toàn không?
Phụ thuộc vào nơi ứng dụng lưu bản ghi, thời gian giữ và việc họ có dùng dữ liệu để huấn luyện mô hình hay không. Đọc chính sách trước, báo cho người dự, và cắt bỏ đoạn có thông tin cá nhân không cần thiết trước khi tải lên.
Bản chép lời tự động có dùng làm biên bản chính thức được không?
Không nên dùng ngay. Bản chép lời tự động là bản nháp, thường sai tên riêng, con số và người nói. Cần sửa, kiểm con số với bản ghi gốc và để người dự xác nhận trước khi coi là biên bản.
Ông bà không biết gõ chữ có dùng nhập giọng nói được không?
Được, và đây là một trong những cách giúp người lớn tuổi nhắn tin dễ hơn. Đặt tiếng Việt làm ngôn ngữ nhập, tăng cỡ chữ, dạy hai thao tác: bấm micro để đọc và đọc lại trước khi gửi. Đừng kỳ vọng chính xác từng chữ với giọng địa phương đậm.