Ứng dụng mặc định là ứng dụng mà điện thoại tự dùng khi bạn bấm một liên kết, một số điện thoại, một địa chỉ thư hay mở một loại tệp; với phần lớn người, giữ ứng dụng có sẵn là hợp lý, chỉ nên đổi ở những loại mà bạn đã có lựa chọn rõ ràng tốt hơn cho việc mình làm. Đổi đúng chỗ giúp mọi thứ mở ra đúng ứng dụng quen tay; đổi bừa theo lời mời của một ứng dụng mới cài thì dễ biến điện thoại thành một mớ lẫn lộn.
Bài này giải thích "mặc định" là gì, liệt kê những loại ứng dụng mặc định thường gặp, phân tích khi nào nên giữ, khi nào đổi có lợi, chỉ lối chung để đổi trên Android và iPhone, cách xử lý tình huống mở nhầm, và cách ứng xử với ứng dụng đòi làm mặc định ngay lần đầu mở. Tên mục cài đặt và danh sách loại được đổi khác nhau theo hãng, khu vực và phiên bản; bạn kiểm trên máy mình.
"Mặc định" nghĩa là gì trên điện thoại
Điện thoại có nhiều việc lặp đi lặp lại mà không hỏi bạn mỗi lần: bấm vào một đường dẫn trong tin nhắn thì mở trình duyệt nào, bấm vào một số điện thoại thì dùng ứng dụng gọi nào, bấm vào một địa chỉ thư thì soạn thư bằng ứng dụng nào, gõ chữ thì dùng bàn phím nào. Mỗi loại việc như vậy có một ứng dụng được chọn sẵn, gọi là ứng dụng mặc định.
Khi mới mua máy, ứng dụng mặc định là ứng dụng của hãng điện thoại hoặc hãng làm hệ điều hành. Khi bạn cài thêm một ứng dụng cùng loại, như một trình duyệt mới hay một ứng dụng thư khác, ứng dụng đó có thể xin trở thành mặc định. Từ đó, mọi liên kết, mọi số điện thoại, mọi tệp thuộc loại đó sẽ mở bằng ứng dụng mới.
Hiểu điều này giúp giải thích nhiều tình huống tưởng là lỗi: bấm đường dẫn mà mở ra một trình duyệt lạ, bấm vào tệp tài liệu mà mở ra ứng dụng không đọc được, bấm số điện thoại mà hiện ứng dụng gọi qua mạng thay vì gọi thường. Phần lớn trường hợp chỉ là ứng dụng mặc định đã bị đổi, và đổi lại mất chưa tới một phút.
Những loại ứng dụng mặc định thường gặp
Danh sách loại được đổi không giống nhau giữa các máy. Android thường cho đổi nhiều loại hơn; iPhone mở rộng dần qua các phiên bản và có khác biệt theo khu vực.
| Loại | Ảnh hưởng tới việc gì | Gợi ý chung |
|---|---|---|
| Trình duyệt | Mọi đường dẫn bấm từ tin nhắn, thư, ứng dụng khác | Đổi nếu bạn đồng bộ với trình duyệt trên máy tính |
| Bàn phím | Mọi chữ bạn gõ | Giữ bàn phím có sẵn trừ khi có nhu cầu rõ, xem kỹ quyền |
| Thư điện tử | Bấm vào địa chỉ thư, chia sẻ tệp qua thư | Đổi nếu bạn dùng hộp thư công việc trong ứng dụng khác |
| Gọi điện | Bấm vào số điện thoại | Thường nên giữ ứng dụng gọi có sẵn của máy |
| Tin nhắn SMS | Nhận mã xác thực, tin nhắn từ ngân hàng, nhà mạng | Nên giữ ứng dụng có sẵn hoặc của hãng hệ điều hành |
| Màn hình chính | Toàn bộ giao diện khi mở máy, trên Android | Chỉ đổi khi cần giao diện đơn giản cho người lớn tuổi |
| Mở loại tệp | Tài liệu, bảng tính, tệp nén, ảnh | Đặt theo ứng dụng bạn dùng thường xuyên nhất cho loại đó |
| Bản đồ, trợ lý ảo | Bấm vào địa chỉ, gọi trợ lý bằng phím hoặc giọng | Tuỳ máy có cho đổi hay không |
Hai dòng tin nhắn SMS và gọi điện đáng nhấn mạnh: đây là đường nhận mã xác thực và cuộc gọi quan trọng. Đổi sang một ứng dụng lạ ở hai loại này là trao cho nó quyền đọc tin nhắn và nhật ký cuộc gọi.
Khi nào nên giữ ứng dụng có sẵn
Bạn chưa có lý do cụ thể để đổi. Ứng dụng có sẵn được cập nhật cùng hệ điều hành, gắn với tài khoản bạn đã đăng nhập, và ít khi xung đột với ứng dụng khác. Thiếu một lý do rõ thì giữ là lựa chọn ít rủi ro nhất.
Loại đó chạm tới dữ liệu nhạy cảm. Tin nhắn SMS, gọi điện, bàn phím là ba loại mà ứng dụng mặc định nhìn thấy rất nhiều thông tin riêng tư. Giữ ứng dụng của hãng điện thoại hoặc hãng hệ điều hành ở ba chỗ này là một nguyên tắc an toàn đơn giản.
Máy dùng cho người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ. Người ít quen công nghệ dễ bối rối khi một thao tác quen thuộc đột nhiên mở ra ứng dụng khác. Giữ mặc định ổn định quan trọng hơn mọi tính năng thêm.
Ứng dụng mới chưa qua thời gian thử. Dùng song song một hai tuần trước khi đặt làm mặc định. Một ứng dụng chưa quen mà đã làm mặc định thì mỗi lần bất tiện bạn sẽ phải tự hỏi vì sao.
Khi nào đổi có lợi
Đồng bộ với máy tính. Trình duyệt và ứng dụng thư là hai loại hay được đổi nhất, và lý do chính đáng nhất là để thống nhất với máy tính bạn dùng cả ngày. Liên kết mở trên điện thoại sẽ nằm cùng một chỗ với dấu trang, mật khẩu và lịch sử trên máy tính.
Công việc buộc dùng một ứng dụng cụ thể. Nhiều đơn vị dùng một bộ ứng dụng văn phòng hay một hộp thư công việc riêng. Đặt ứng dụng đó làm mặc định cho thư và tài liệu giúp tránh tình huống lỡ mở tài liệu công việc bằng ứng dụng cá nhân.
Cần mở loại tệp mà ứng dụng có sẵn không đọc tốt. Bảng tính, tài liệu có định dạng phức tạp hay tệp nén lạ đôi khi hiển thị sai trong ứng dụng có sẵn. Đặt ứng dụng đọc đúng làm mặc định cho loại đó.
Cần giao diện đơn giản cho người lớn tuổi. Trên Android, một số màn hình chính dạng chữ to, ít biểu tượng giúp ông bà dùng máy dễ hơn. Nhiều hãng có sẵn chế độ đơn giản trong cài đặt; thử chế độ có sẵn trước khi cài màn hình chính bên ngoài.
Đổi ở đâu: lối chung trên Android và iPhone
Tên mục khác nhau theo hãng và phiên bản, nhưng lối đi chung thường như sau. Nếu không thấy, gõ chữ "mặc định" vào ô tìm kiếm của Cài đặt.
- Trên Android: mở Cài đặt, vào mục Ứng dụng, tìm mục Ứng dụng mặc định. Ở đó có danh sách các loại như trình duyệt, gọi điện, tin nhắn, màn hình chính; bấm vào từng loại để chọn.
- Cũng trên Android: muốn bỏ việc một ứng dụng tự mở một loại liên kết hay tệp, vào thông tin của ứng dụng đó, tìm mục mở theo mặc định và xoá các lựa chọn mặc định.
- Trên iPhone: mở Cài đặt, kéo xuống tìm tên ứng dụng muốn đặt làm mặc định, bấm vào, tìm dòng ứng dụng trình duyệt mặc định hoặc ứng dụng thư mặc định. Ở một số phiên bản mới có thêm mục ứng dụng mặc định gom chung trong Cài đặt.
- Bàn phím trên cả hai hệ: đổi trong mục ngôn ngữ và bàn phím, đồng thời sắp thứ tự hoặc gỡ bàn phím không dùng.
- Sau khi đổi, thử ngay: bấm một liên kết trong tin nhắn, một địa chỉ thư, một tệp tài liệu để chắc chắn mọi thứ mở đúng chỗ.
Nếu đổi xong mà kết quả không như ý, quay lại đúng mục đó và chọn lại ứng dụng có sẵn. Đổi ứng dụng mặc định không xoá dữ liệu của ứng dụng nào.
Ứng dụng xin làm mặc định ngay lần đầu mở
Nhiều ứng dụng hiện ngay hộp thoại đề nghị trở thành mặc định khi bạn mở lần đầu, có khi kèm câu hứa nhanh hơn, an toàn hơn. Cách ứng xử hợp lý:
- Bấm "để sau" hoặc "không" ở lần đầu. Chưa dùng thì chưa biết ứng dụng có hợp không.
- Ứng dụng tin nhắn, gọi điện, bàn phím từ nhà phát triển lạ xin làm mặc định: từ chối và cân nhắc gỡ, vì đây là ba loại chạm vào dữ liệu nhạy cảm nhất.
- Ứng dụng nhắc lại liên tục, chèn thông báo đòi làm mặc định: dấu hiệu của thiết kế thúc ép, tắt thông báo của ứng dụng đó hoặc gỡ.
- Ứng dụng dọn dẹp, tăng tốc, khoá ứng dụng xin làm màn hình chính hoặc xin quyền đặc biệt: từ chối, vì một ứng dụng loại này không cần những quyền đó.
- Khi đã dùng đủ lâu và thấy hợp, tự vào cài đặt để đặt làm mặc định, thay vì bấm vào hộp thoại bật lên.
Với điện thoại của cha mẹ, kiểm danh sách ứng dụng mặc định vài tháng một lần. Một ứng dụng lạ ngồi ở vị trí tin nhắn hay màn hình chính là chuyện nên phát hiện sớm. Phần hướng dẫn chuyên sâu về điện thoại cho người lớn tuổi và chặn cài ứng dụng lạ thuộc các trang chuyên về chủ đề đó.
Mở nhầm ứng dụng và hộp thoại "mở bằng"
Khi một loại liên kết hoặc tệp chưa có mặc định, điện thoại sẽ hỏi bạn muốn mở bằng ứng dụng nào, kèm lựa chọn "chỉ một lần" hoặc "luôn luôn". Bấm nhầm "luôn luôn" với một ứng dụng không phù hợp là nguồn gốc của nhiều phiền toái kéo dài, ví dụ mọi tệp bảng tính từ đó về sau đều mở bằng một ứng dụng xem ảnh.
Cách sửa trên Android là vào thông tin của ứng dụng đang bị mở nhầm, tìm mục mở theo mặc định và xoá lựa chọn đó; lần sau điện thoại sẽ hỏi lại. Trên iPhone, việc mở tệp thường đi qua bảng chia sẻ hoặc ứng dụng Tệp, nên bạn chọn lại ứng dụng ngay ở đó.
Một thói quen nhỏ giúp tránh chuyện này: khi chưa chắc, chọn "chỉ một lần". Chỉ chọn "luôn luôn" khi bạn đã mở loại đó bằng cùng một ứng dụng vài lần và thấy ổn. Với tệp có thông tin cá nhân như bản chụp giấy tờ, cũng tránh mở bằng ứng dụng lạ chỉ vì nó hiện đầu danh sách, vì ứng dụng đó có thể lưu bản sao của tệp.
Câu hỏi thường gặp
Đổi trình duyệt mặc định có mất dấu trang không?
Không. Đổi mặc định chỉ thay ứng dụng mở liên kết, không xoá dữ liệu của trình duyệt cũ. Muốn mang dấu trang sang trình duyệt mới, dùng tính năng nhập dấu trang hoặc đồng bộ tài khoản, việc này tách riêng với chuyện đặt mặc định.
iPhone có đổi được ứng dụng mặc định không?
Có, với một số loại như trình duyệt và thư điện tử từ nhiều phiên bản trước; các phiên bản mới mở rộng thêm loại khác, tuỳ khu vực. Vào Cài đặt, tìm tên ứng dụng hoặc mục ứng dụng mặc định để xem máy bạn cho đổi những gì.
Có nên đổi ứng dụng tin nhắn mặc định sang ứng dụng khác không?
Thường không nên, trừ khi đó là ứng dụng của hãng hệ điều hành hoặc hãng điện thoại. Ứng dụng tin nhắn mặc định đọc được mọi tin nhắn SMS, kể cả mã xác thực từ ngân hàng, nên trao vị trí này cho ứng dụng lạ là rủi ro lớn.
Bấm nhầm luôn mở bằng một ứng dụng, sửa thế nào?
Trên Android, vào thông tin ứng dụng bị mở nhầm, tìm mục mở theo mặc định và xoá lựa chọn. Lần sau máy sẽ hỏi lại. Trên iPhone, chọn lại ứng dụng ở bảng chia sẻ hoặc trong ứng dụng Tệp khi mở tệp.
Màn hình chính chữ to cho người lớn tuổi có an toàn không?
Nhiều hãng có sẵn chế độ đơn giản trong cài đặt, nên thử chế độ đó trước. Nếu cài màn hình chính bên ngoài, chọn nhà phát triển rõ ràng, ít quảng cáo, không xin quyền tin nhắn hay danh bạ khi không cần.