Để so hai ứng dụng cùng loại cho công bằng, bạn chấm cả hai trên cùng một bảng gồm khoảng mười tiêu chí, đặt trọng số theo nhu cầu của mình, chấm thang không – một – hai dựa trên ghi chép dùng thử, và loại thẳng ứng dụng nào dính điều kiện loại trừ. Bảng này thay cho câu hỏi "cái nào tốt hơn", vốn không có câu trả lời chung, bằng câu hỏi "cái nào hợp với mình hơn", vốn trả lời được.
Bài cho bạn bảng mười tiêu chí có câu hỏi kiểm cho từng dòng, cách đặt trọng số, một ví dụ giả định so hai ứng dụng sổ thu chi gia đình, và cách xử lý khi điểm sát nhau. Bạn có thể chép bảng ra giấy hoặc bảng tính để dùng lại cho mọi loại ứng dụng, từ ghi chú, học ngoại ngữ đến bán hàng cho tiệm nhỏ.
Vì sao so bằng bảng thay vì so bằng cảm giác
Khi so hai ứng dụng bằng cảm giác, bạn thường nhớ rõ nhất điều gây ấn tượng mạnh: giao diện đẹp, một lần văng giữa chừng, một biểu đồ bắt mắt. Những thứ đó có thể chẳng liên quan gì tới việc bạn cần làm mỗi ngày. Bảng tiêu chí buộc bạn nhìn cả hai ứng dụng qua cùng một khung, theo cùng một thứ tự, với cùng một thước đo.
Lợi ích thứ hai là bảng giúp nói chuyện với người khác. Khi bạn chọn ứng dụng cho cả nhà, cho nhóm bạn, hay cho nhân viên trong tiệm, một bảng có điểm và lý do dễ thuyết phục hơn nhiều so với câu "cái này dùng sướng hơn". Người kia có thể không đồng ý với trọng số, nhưng ít nhất hai bên đang bàn về cùng một thứ.
Lợi ích thứ ba ít được nghĩ tới: bảng là ghi chép cho tương lai. Một năm sau, khi ứng dụng bạn chọn đổi chính sách hay tăng giới hạn, bạn mở lại bảng và biết ngay ứng dụng thứ hai từng mạnh ở đâu, có đáng chuyển sang không, mà không phải làm lại từ đầu.
Mười tiêu chí cốt lõi và câu hỏi kiểm
Mười tiêu chí dưới đây áp dụng được cho hầu hết ứng dụng dùng hằng ngày. Cột cách kiểm chỉ ra bạn lấy dữ kiện ở đâu: trang cửa hàng, ghi chép dùng thử, hay chính sách của ứng dụng.
| Tiêu chí | Câu hỏi kiểm | Lấy dữ kiện ở đâu |
|---|---|---|
| 1. Làm đúng việc chính | Việc mình cần nhất làm được trong mấy bước? | Dùng thử ngày 1–2 |
| 2. Dễ dùng hằng ngày | Người trong nhà hoặc nhân viên tự dùng được không? | Dùng thử ngày 2, ngày 5 |
| 3. Tìm lại dữ liệu | Tìm kiếm có nhận tiếng Việt có dấu, không dấu? | Dùng thử ngày 3 |
| 4. Ngoại tuyến | Mất mạng có nhập được không, có mạng lại có trùng không? | Dùng thử ngày 4 |
| 5. Đồng bộ và chia sẻ | Nhiều máy, nhiều người có khớp không? | Dùng thử ngày 5 |
| 6. Xuất dữ liệu | Xuất ra định dạng phổ biến, mở được ở nơi khác không? | Dùng thử ngày 6 |
| 7. Bản miễn phí đủ tới đâu | Thiếu gì so với nhu cầu, giới hạn có rõ ràng không? | Trang cửa hàng, dùng thử ngày 6 |
| 8. Dữ liệu đi đâu | Thu gì, chia cho ai, xoá được không? | Mục dữ liệu, chính sách quyền riêng tư |
| 9. Tiếng Việt và hỗ trợ | Giao diện, định dạng tiền, ngày, kênh hỗ trợ ra sao? | Dùng thử, thử gửi một câu hỏi |
| 10. Độ bền của ứng dụng | Cập nhật đều không, nhà phát triển có rõ ràng không? | Trang cửa hàng, lịch sử phiên bản |
Bạn có thể thêm một hai tiêu chí riêng cho loại ứng dụng, như chất lượng ảnh xuất ra với ứng dụng chỉnh ảnh, hay in hoá đơn với ứng dụng bán hàng. Nhưng đừng để bảng phình quá mười hai dòng; bảng quá dài thì cuối cùng bạn sẽ chấm qua loa.
Đặt trọng số theo nhu cầu của bạn
Chọn ba tiêu chí trọng số ba. Đó là ba thứ nếu thiếu thì ứng dụng vô dụng với bạn. Với sổ thu chi gia đình, có thể là làm đúng việc chính, đồng bộ hai người, xuất dữ liệu. Với ứng dụng học từ vựng của một người, có thể là làm đúng việc chính, dễ dùng hằng ngày, ngoại tuyến.
Ba bốn tiêu chí trọng số hai. Đó là những thứ quan trọng nhưng có thể chấp nhận mức tạm. Ví dụ giao diện tiếng Việt với người dùng đọc được tiếng Anh, hoặc tìm kiếm khi dữ liệu còn ít.
Phần còn lại trọng số một. Những tiêu chí có thì tốt, không có cũng không sao với nhu cầu hiện tại. Đừng bỏ hẳn chúng khỏi bảng, vì nhu cầu có thể đổi.
Đặt trọng số trước khi chấm. Đây là điểm mấu chốt. Nếu chấm xong mới đặt trọng số, bạn sẽ vô thức tăng trọng số cho tiêu chí mà ứng dụng mình thích đang dẫn. Viết trọng số ra giấy từ hôm chuẩn bị dùng thử.
Người cùng dùng thì cùng đặt. Nếu ứng dụng dành cho hai người trở lên, mỗi người đặt trọng số riêng rồi bàn để thống nhất. Chênh nhau nhiều ở tiêu chí nào thì đó là chỗ cần thử kỹ.
Ví dụ giả định: so hai ứng dụng sổ thu chi gia đình
Ví dụ giả định dưới đây so hai ứng dụng gọi là ứng dụng X và ứng dụng Y, không gắn với sản phẩm thật nào. Điểm chấm theo thang không – một – hai, nhân với trọng số rồi cộng lại.
| Tiêu chí | Trọng số | Ứng dụng X | Ứng dụng Y |
|---|---|---|---|
| Làm đúng việc chính | 3 | 2 (nhập một khoản trong ba chạm) | 2 (nhập trong bốn chạm) |
| Đồng bộ hai người | 3 | 1 (đôi khi chậm vài phút) | 2 (khớp ngay) |
| Xuất dữ liệu | 3 | 2 (ra bảng tính đầy đủ) | 0 (chỉ ra ảnh báo cáo) |
| Dễ dùng hằng ngày | 2 | 1 | 2 |
| Ngoại tuyến | 2 | 2 | 1 |
| Tiếng Việt | 2 | 2 | 2 |
| Bản miễn phí đủ dùng | 1 | 1 | 2 |
| Tổng có trọng số | 26 | 24 |
Nhìn tổng điểm, X nhỉnh hơn một chút. Nhưng điều đáng chú ý hơn là Y được không điểm ở xuất dữ liệu, một tiêu chí trọng số ba. Nếu bạn đã đặt xuất dữ liệu là điều kiện loại trừ, Y bị loại ngay mà không cần cộng điểm. Đây là lý do bảng cần đi kèm danh sách loại trừ ở phần sau.
Điều kiện loại trừ: dính một điều là loại
Một số khuyết điểm không thể bù bằng điểm cao ở chỗ khác. Hãy viết danh sách loại trừ trước khi chấm, giống như trọng số. Danh sách gợi ý:
- Mất dữ liệu hoặc dữ liệu bị trùng lặp mà không tự sửa được trong lúc thử.
- Không có cách nào lấy dữ liệu ra, trong khi bạn định dùng ứng dụng lâu dài cho thứ quan trọng.
- Bị trừ tiền hoặc gia hạn mà không được báo trước rõ ràng.
- Xin quyền truy cập không liên quan tới việc ứng dụng làm và không dùng được nếu từ chối.
- Không có chính sách quyền riêng tư hoặc không có cách xoá tài khoản.
- Nhà phát triển không có kênh liên hệ nào, với ứng dụng giữ tiền hoặc dữ liệu công việc.
- Người dùng chính, như ông bà hay nhân viên, không tự dùng được sau một buổi hướng dẫn.
Danh sách loại trừ của bạn có thể ngắn hơn hoặc dài hơn. Quan trọng là nó được viết trước, để bạn không tự thuyết phục mình bỏ qua một lỗi nặng chỉ vì thích giao diện.
Chép bảng ra giấy hay bảng tính để dùng lại
Bảng tiêu chí chỉ có ích khi bạn dùng lại được nó, nên cách trình bày đáng để làm cẩn thận một lần. Nếu in ra giấy, nên để mỗi tiêu chí một dòng, cột trọng số đứng ngay sau tên tiêu chí, rồi hai cột điểm cho hai ứng dụng, và một cột hẹp cuối cùng ghi bằng chứng ngắn, kiểu "ngày 4: mất mạng vẫn nhập được". Một trang khổ thường chứa vừa mười dòng tiêu chí, danh sách loại trừ ở nửa dưới và chỗ ghi kết luận ở cuối.
Nếu dùng bảng tính, bạn có thêm lợi thế là để máy nhân trọng số và cộng tổng, tránh cộng nhầm. Hãy giữ một trang mẫu trống và nhân bản mỗi lần so một cặp ứng dụng mới, đặt tên tệp theo loại ứng dụng và tháng so, ví dụ giả định "sổ thu chi, tháng ba". Sau vài lần, bạn có một thư viện nhỏ các quyết định đã làm, mở ra là nhớ vì sao chọn.
Dù dùng giấy hay bảng tính, không ghi vào bảng tên đăng nhập, mật khẩu hay thông tin tài khoản của ứng dụng. Bảng này là hồ sơ đánh giá, có thể bạn sẽ gửi cho người nhà hoặc đồng nghiệp xem, nên chỉ chứa nhận xét về ứng dụng chứ không chứa dữ liệu cá nhân. Nếu cột bằng chứng cần trích một ví dụ cụ thể, dùng dữ liệu giả đã nhập lúc thử.
Khi điểm hai ứng dụng sát nhau
Chuyện điểm sát nhau xảy ra khá thường xuyên với hai ứng dụng cùng loại đều tử tế. Lúc đó, thay vì chấm lại nhiều lần, hãy dùng các câu hỏi phân xử theo thứ tự sau.
- Cái nào dễ rời đi hơn? Ứng dụng xuất dữ liệu tốt hơn cho bạn quyền đổi ý sau này, đó là lợi thế lớn khi mọi thứ khác ngang nhau.
- Cái nào ít đòi dữ liệu cá nhân hơn? Nếu cả hai làm được việc như nhau, chọn cái biết ít về bạn hơn.
- Cái nào người dùng chính thích hơn? Ứng dụng cho ông bà hay cho nhân viên thì cảm nhận của họ quan trọng hơn của người chọn.
- Cái nào được chăm đều hơn? Xem lại lịch sử cập nhật và cách nhà phát triển trả lời đánh giá.
- Nếu vẫn ngang, chọn một, dùng một tháng, ghi ngày xem lại. Cứ giữ ghi chép của ứng dụng kia để có sẵn phương án dự phòng.
Bảng tiêu chí không làm thay quyết định của bạn, nhưng nó làm cho quyết định đó có lý do rõ ràng, nói lại được với người khác và xem lại được về sau.
Câu hỏi thường gặp
Có cần chấm đủ mười tiêu chí cho mọi ứng dụng không?
Không bắt buộc. Với ứng dụng dùng thỉnh thoảng, chấm năm sáu tiêu chí quan trọng nhất là đủ. Mười tiêu chí đáng làm đầy đủ khi bạn định giao dữ liệu lâu dài, dùng hằng ngày, hay chọn cho nhiều người cùng dùng.
Thang không – một – hai có quá thô không?
Thang thô có lợi là khó tự lừa mình. Với thang mười điểm, bạn dễ phân vân giữa bảy và tám mà không có lý do cụ thể. Thang ba mức buộc bạn trả lời rõ: không đạt, tạm, hay tốt, và mỗi mức phải chỉ ra được bằng chứng trong ghi chép.
So ba ứng dụng một lúc được không?
Được, nhưng nên lọc ở bước đọc trang cửa hàng và đọc đánh giá để còn tối đa hai ứng dụng vào vòng dùng thử. Thử song song ba ứng dụng trong một tuần thường làm mỗi cái chỉ được dùng nửa vời, và bảng điểm khi đó kém tin cậy.
Giá có nên là một tiêu chí không?
Có, khi bạn đang cân nhắc trả phí. Thay vì so con số, hãy so tổng chi phí theo năm và điều bạn nhận được thêm so với bản miễn phí. Chuyên mục miễn phí hay trả phí của trang có bài riêng về cách tính tổng các gói đang trả mỗi tháng.
Bảo mật có cần thành tiêu chí riêng không?
Trong bảng này, bảo mật nằm trong tiêu chí dữ liệu đi đâu và trong danh sách loại trừ về quyền truy cập. Nếu bạn chọn ứng dụng giữ tiền hoặc giấy tờ, nên tách thành tiêu chí riêng với trọng số cao, và đọc thêm phần kiểm quyền ở trang AI Bảo Mật.
Có thể dùng chính bảng này để đánh giá lại ứng dụng đang dùng không?
Rất nên. Mỗi năm một lần, hoặc khi ứng dụng đổi chính sách lớn, chấm lại ứng dụng đang dùng trên cùng bảng và trọng số. Điểm tụt rõ ở tiêu chí trọng số ba là tín hiệu nên tìm phương án thay thế.