Trước khi bấm cài một ứng dụng, bạn nên dành năm phút đọc chính trang của nó trên cửa hàng: ai làm ra, lần cập nhật gần nhất, mô tả nói gì và không nói gì, ảnh màn hình có khớp mô tả không, mục dữ liệu khai gì, có mua trong ứng dụng không, và độ tuổi phù hợp. Bảy chỗ này đều nằm ngay trên trang, không cần cài thử, và đủ để loại phần lớn ứng dụng không hợp với bạn.
Bài này là bước đầu trong bộ phương pháp tự đánh giá ứng dụng của App Chuẩn. Nó không thay việc dùng thử, nhưng giúp bạn khỏi cài rồi gỡ năm sáu ứng dụng chỉ để tìm ra một cái dùng được. Cách đọc áp dụng cho cả cửa hàng của điện thoại Android lẫn iPhone; tên từng mục và vị trí nút có thể khác theo phiên bản cửa hàng, nên bạn đọc theo ý nghĩa chứ đừng tìm đúng từng chữ.
Vì sao trang cửa hàng là bước lọc rẻ nhất
Mỗi ứng dụng bạn cài đều tốn một ít thứ không thấy ngay: dung lượng máy, quyền truy cập bạn lỡ bấm cho phép, tài khoản bạn phải tạo, thông báo bắt đầu đổ về, và thời gian làm quen giao diện. Gỡ đi thì dung lượng trở lại, nhưng tài khoản đã tạo và dữ liệu đã gửi lên máy chủ của họ thì không tự biến mất. Vì vậy, lọc trước khi cài luôn rẻ hơn lọc sau khi cài.
Trang ứng dụng trên cửa hàng là nơi nhà phát triển phải khai một số thông tin theo luật chơi của cửa hàng: tên đơn vị phát hành, mô tả, ảnh, phân loại độ tuổi, có mua trong ứng dụng hay không, và một bản tự khai về dữ liệu. Không phải thông tin nào cũng đúng tuyệt đối, vì phần lớn là tự khai, nhưng chỗ nào khai mập mờ hoặc mâu thuẫn với nhau thì chính đó là tín hiệu.
Cách đọc dưới đây không đòi hỏi kiến thức kỹ thuật. Bạn chỉ cần một câu hỏi trong đầu suốt quá trình đọc: ứng dụng này định làm đúng việc mình cần, hay đang cố làm thêm rất nhiều việc khác mà mình không cần? Ứng dụng ghi chú mà mô tả nói nhiều về mạng xã hội, ứng dụng đèn pin mà đòi tài khoản, là loại câu trả lời bạn sẽ nhận ra rất nhanh khi đã quen nhìn.
Tên nhà phát triển: ai đứng sau ứng dụng
Bấm vào tên nhà phát triển, đừng chỉ đọc lướt. Ngay dưới tên ứng dụng thường có tên đơn vị phát hành, bấm vào sẽ ra danh sách các ứng dụng khác của họ. Một công ty làm năm ứng dụng cùng một mảng, cập nhật đều, là dấu hiệu tốt. Một tài khoản có hàng chục ứng dụng na ná nhau, mỗi cái một chủ đề rời rạc, tên đặt theo kiểu nhồi từ khoá, thì nên dè chừng.
So tên trên cửa hàng với tên trên trang chính thức. Với ứng dụng của ngân hàng, cơ quan, nhà mạng hay các dịch vụ lớn, tên nhà phát triển phải trùng với đơn vị đó. Ứng dụng mạo danh thường chép tên, chép biểu tượng nhưng không chép được tên nhà phát triển. Phần nhận diện ứng dụng giả mạo đi sâu hơn ở trang AI Bảo Mật; ở đây bạn chỉ cần thói quen so một lần.
Tìm thông tin liên hệ thật. Trang ứng dụng thường có mục liên hệ: thư điện tử, trang web, đôi khi địa chỉ. Thư điện tử tên miền riêng của công ty đáng tin hơn hộp thư miễn phí đặt tên ngẫu nhiên. Không có kênh liên hệ nào nghĩa là khi bạn cần xoá tài khoản hay đòi lại dữ liệu, bạn không biết hỏi ai.
Xem họ có chính sách quyền riêng tư không. Cửa hàng bắt buộc ứng dụng thu dữ liệu cá nhân phải có đường dẫn tới chính sách quyền riêng tư. Bạn chưa cần đọc hết ngay, chỉ cần bấm thử xem đường dẫn có mở ra một trang thật, đúng tên ứng dụng, có tiếng Việt hoặc ít nhất là tiếng Anh rõ ràng. Đường dẫn chết hoặc trỏ về trang chung chung là điểm trừ nặng.
Ngày cập nhật và lịch sử phiên bản
Mục "Có gì mới" hoặc lịch sử phiên bản cho bạn biết ứng dụng còn được chăm hay không. Một ứng dụng nhỏ, làm một việc đơn giản như máy tính hay đồng hồ bấm giờ, có thể vài tháng không cập nhật mà vẫn ổn. Nhưng ứng dụng lưu dữ liệu của bạn lên máy chủ, ứng dụng có đăng nhập, có thanh toán, mà hơn một năm không có bản mới thì rất đáng ngại: hệ điều hành đã đổi nhiều lần, lỗi bảo mật mới đã xuất hiện, và có thể nhóm làm ứng dụng đã bỏ đi.
Đọc nội dung ghi chú cập nhật cũng có ích. Ghi chú kiểu "sửa lỗi và cải thiện hiệu năng" lặp lại mãi không nói lên gì nhiều; ghi chú nêu rõ đã sửa lỗi gì, thêm gì, cho thấy nhóm phát triển coi trọng người dùng. Nếu ghi chú gần đây toàn nói về gói trả phí mới, giới hạn mới cho bản miễn phí, bạn đoán được hướng đi của ứng dụng trong vài tháng tới.
Thêm một chỗ ít người xem: yêu cầu phiên bản hệ điều hành tối thiểu. Nếu bạn định cài cho máy cũ của cha mẹ, hãy kiểm dòng này trước. Ứng dụng đòi hệ điều hành mới hơn máy đang có thì không cài được, hoặc cài được bản cũ thiếu tính năng mà ảnh màn hình đang quảng cáo.
Mô tả và ảnh màn hình: đọc cả cái họ không nói
Mô tả và ảnh là phần nhà phát triển viết để bán, nên đọc nó như đọc tờ rơi: lấy thông tin, bỏ tính từ. Những điểm dưới đây giúp bạn tách hai thứ đó ra.
- Gạch các tính từ đi, xem còn lại gì. Bỏ những chữ như nhanh nhất, dễ nhất, thông minh, toàn diện; phần còn lại là danh sách việc ứng dụng làm được. Danh sách đó có đúng việc bạn cần không?
- Tìm câu về giới hạn. Mô tả trung thực thường có câu kiểu "bản miễn phí giới hạn…", "cần kết nối mạng để…", "chỉ hỗ trợ…". Mô tả không có câu giới hạn nào là mô tả chưa nói hết.
- So ảnh màn hình với mô tả. Ảnh phải cho thấy chính giao diện ứng dụng, không chỉ là ảnh minh hoạ đẹp có người cười. Nếu mô tả nói có tiếng Việt mà ảnh toàn tiếng Anh, hoặc ảnh là bản máy tính bảng trong khi bạn dùng điện thoại, ghi lại để kiểm khi thử.
- Để ý chữ nhỏ trong ảnh. Biểu tượng vương miện, ổ khoá, chữ Pro trên một số nút thường nghĩa là tính năng đó thuộc bản trả phí. Ảnh quảng cáo hay khoe chính những tính năng này.
- Xem video giới thiệu nếu có. Video quay thật thao tác trên máy cho bạn cảm giác về tốc độ và số bước bấm, điều ảnh tĩnh không thể hiện được.
- Đọc dòng ngôn ngữ hỗ trợ. Nhiều cửa hàng liệt kê ngôn ngữ của ứng dụng. Không có tiếng Việt không hẳn là loại, nhưng bạn cần biết trước nếu người dùng chính là người lớn tuổi trong nhà.
Mục tiêu của bước này không phải tìm ra ứng dụng hoàn hảo mà là rút danh sách xuống còn hai hoặc ba ứng dụng đáng thử thật.
Mục dữ liệu và quyền: đọc lướt cho đúng chỗ
Cả hai cửa hàng lớn đều có một mục tóm tắt dữ liệu ứng dụng thu thập và chia sẻ, tên gọi khác nhau tuỳ cửa hàng và có thể đổi theo phiên bản. Điều quan trọng cần nhớ: đây là phần nhà phát triển tự khai. Cửa hàng có quy định và có thể xử lý khi phát hiện khai sai, nhưng không kiểm từng dòng trước khi hiển thị. Vì vậy hãy coi nó là lời hứa của nhà phát triển, không phải giấy chứng nhận.
Ở bước đọc trang, bạn chỉ cần trả lời ba câu. Dữ liệu thu thập có hợp với việc ứng dụng làm không, ví dụ ứng dụng bản đồ cần vị trí là hợp lý, ứng dụng ghi chú cần danh bạ là lạ. Dữ liệu có được chia sẻ cho bên thứ ba không, và để làm gì. Có cách yêu cầu xoá dữ liệu không. Ba câu này đủ để loại những ứng dụng thu quá tay.
Đọc chính sách quyền riêng tư đầy đủ và kiểm quyền sau khi cài là hai việc riêng, có bài hướng dẫn riêng trong cùng chuyên mục và ở trang AI Bảo Mật. Khi đã quyết định thử, nhớ nguyên tắc chung của mọi bài trên App Chuẩn: lúc đầu chỉ nhập dữ liệu giả hoặc dữ liệu không nhạy cảm, che tên thật, số điện thoại, địa chỉ, số tài khoản cho tới khi bạn tin ứng dụng đủ để giao những thứ đó.
Mua trong ứng dụng, quảng cáo và độ tuổi
Ba dòng thông tin nhỏ trên trang cửa hàng thường bị bỏ qua nhưng quyết định khá nhiều trải nghiệm thật. Bảng dưới gom lại cách đọc từng dòng.
| Thông tin trên trang | Nó cho biết gì | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|
| Có mua trong ứng dụng | Ứng dụng tải miễn phí nhưng có phần phải trả tiền: gói thuê bao, mở khoá tính năng, vật phẩm | Tìm trong mô tả xem bản miễn phí làm được gì; nếu không nói rõ, coi như bản miễn phí rất hạn chế |
| Có quảng cáo | Ứng dụng kiếm tiền một phần nhờ hiển thị quảng cáo, thường kèm thu thập dữ liệu để nhắm quảng cáo | Cân nhắc nếu cài cho trẻ hoặc người lớn tuổi dễ bấm nhầm; xem có bản trả phí bỏ quảng cáo không |
| Phân loại độ tuổi | Mức nội dung theo đánh giá của cửa hàng, dựa trên khai báo của nhà phát triển | Với máy của con, chọn ứng dụng có phân loại phù hợp và vẫn tự thử trước; phân loại không nói gì về quảng cáo bên trong |
| Dung lượng tải | Kích thước ban đầu, chưa tính dữ liệu ứng dụng tích luỹ sau này | Máy gần đầy bộ nhớ thì ưu tiên ứng dụng nhẹ hoặc bản web |
| Yêu cầu tài khoản | Một số trang ghi rõ cần đăng nhập mới dùng được | Ứng dụng làm việc đơn giản mà bắt tạo tài khoản ngay là dấu hiệu nó muốn dữ liệu của bạn |
Không có dòng nào trong bảng tự nó là lý do loại ngay. Chúng là dữ kiện để bạn so giữa hai ba ứng dụng còn lại trong danh sách, và để biết trước sẽ gặp gì khi mở ứng dụng lần đầu.
Quy trình năm phút trước khi bấm cài
Sau vài lần làm, quy trình này chỉ mất chừng năm phút cho mỗi ứng dụng. Bạn có thể ghi ra giấy và dán gần bàn làm việc cho tới khi quen.
- Đọc tên ứng dụng và tên nhà phát triển, bấm vào nhà phát triển xem họ làm những gì khác.
- Xem ngày cập nhật gần nhất và đọc hai ba ghi chú cập nhật gần đây.
- Đọc mô tả, gạch tính từ, tìm câu về giới hạn của bản miễn phí.
- Lướt hết ảnh màn hình, đánh dấu tính năng có biểu tượng trả phí.
- Mở mục dữ liệu, trả lời ba câu: thu gì, chia cho ai, xoá được không.
- Kiểm dòng mua trong ứng dụng, quảng cáo, độ tuổi và yêu cầu hệ điều hành.
- Đọc mười đánh giá theo cách ở bài đọc đánh giá cho đúng của chuyên mục này.
- Ghi một dòng kết luận: cài thử, để sau, hay loại; nếu cài thử thì ghi ngày bắt đầu để tính bảy ngày dùng thử.
Bước cuối nghe có vẻ thừa nhưng là chỗ tạo khác biệt. Ghi chép giúp bạn nhớ vì sao đã chọn, và khi so hai ứng dụng bằng bảng tiêu chí, bạn đã có sẵn dữ kiện thay vì dựa vào ấn tượng.
Câu hỏi thường gặp
Ứng dụng có nhiều lượt tải thì có đáng tin hơn không?
Lượt tải cao cho biết ứng dụng phổ biến, không cho biết nó hợp với bạn hay xử lý dữ liệu tử tế. Một số ứng dụng có lượt tải lớn nhờ quảng cáo mạnh. Hãy coi lượt tải là một dữ kiện phụ, vẫn đọc nhà phát triển, ngày cập nhật và mục dữ liệu như bình thường.
Ứng dụng không có trên cửa hàng chính thức thì sao?
Cài ứng dụng từ tệp tải ngoài cửa hàng chính thức bỏ qua toàn bộ lớp kiểm duyệt của cửa hàng và rất khó biết tệp có bị chèn mã độc hay không. App Chuẩn khuyên không cài loại này; nếu đơn vị cung cấp dịch vụ chỉ phát hành ngoài cửa hàng, hãy hỏi họ có bản web dùng thay không.
Tên nhà phát triển là cá nhân thì có nên cài không?
Nhiều ứng dụng nhỏ, hữu ích do một người làm. Điều cần xem là người đó có lịch sử cập nhật đều, có kênh liên hệ, có chính sách quyền riêng tư rõ không. Với ứng dụng giữ dữ liệu quan trọng hoặc dính tới tiền, nên ưu tiên đơn vị có tư cách pháp nhân rõ ràng.
Ứng dụng lâu không cập nhật nhưng vẫn chạy tốt thì có sao không?
Với ứng dụng chạy hoàn toàn trên máy, không mạng, không tài khoản, rủi ro thấp. Với ứng dụng đăng nhập, đồng bộ hay thanh toán, việc không cập nhật lâu nghĩa là lỗi bảo mật mới không được vá và ứng dụng có thể ngừng chạy sau một lần nâng cấp hệ điều hành. Nên chuẩn bị phương án thay thế.
Mục dữ liệu ghi không thu thập gì thì có tin được không?
Đó là lời tự khai của nhà phát triển. Nếu ứng dụng có quảng cáo, có đăng nhập hay đồng bộ mà vẫn khai không thu gì, thì có điểm không khớp. Bạn có thể đối chiếu với chính sách quyền riêng tư và với quyền mà ứng dụng xin khi mở lần đầu.
Có cần đọc trang cửa hàng với ứng dụng do người quen giới thiệu không?
Có, vì người quen giới thiệu dựa trên nhu cầu của họ. Năm phút đọc trang giúp bạn biết bản miễn phí có đủ cho việc của mình không, có tiếng Việt không, có hợp máy mình không. Ngoài ra kiểm tên nhà phát triển cũng giúp tránh cài nhầm bản giả có tên gần giống.